Misselijk, buikkrampen en ineens vaak naar het toilet moeten, het voelt allemaal ongeveer hetzelfde. Toch vragen veel mensen zich af of het gaat om voedselvergiftiging of buikgriep. Dat verschil is niet altijd scherp te trekken, maar de timing van de klachten en de situatie eromheen geven vaak wel aanwijzingen.
Voedselvergiftiging is een maag-darminfectie door eten of drinken dat besmet is met bacteriën, virussen of toxines. Buikgriep is een ontsteking van maag en darmen, meestal veroorzaakt door een virus. Buikgriep heeft trouwens niets met het griepvirus te maken.
In Nederland komen beide veel voor. Buikgriep treft ongeveer 2 miljoen mensen per jaar. Ook door voedselgerelateerde ziekteverwekkers worden bijna 2 miljoen mensen ziek.
Hoe kun je het verschil herkennen?
Het duidelijkste verschil zit vaak in het moment waarop de klachten beginnen.
Bij voedselvergiftiging ontstaan klachten vaak binnen enkele uren tot 24 uur na het eten. Denk aan een maaltijd die niet goed bewaard, bereid of verhit is geweest. De klachten zijn meestal heftig maar kortdurend. Vaak is het na 24 uur al duidelijk beter en meestal gaat het binnen 1 tot 3 dagen over.
Bij buikgriep beginnen de klachten meestal 1 tot 3 dagen na besmetting. Dat past meer bij een virus dat je hebt opgelopen via andere mensen, oppervlakken of besmet voedsel. De klachten houden vaak wat langer aan dan bij voedselvergiftiging en verdwijnen meestal binnen 1 week. Bij norovirus duurt het vaak 1 tot 4 dagen, bij rotavirus 4 tot 9 dagen.
Toch is het in de praktijk niet altijd mogelijk om zelf met zekerheid te zeggen wat de oorzaak is. Norovirus kan bijvoorbeeld zowel buikgriep geven als via voedsel worden overgedragen.
Welke klachten passen erbij?
De klachten overlappen sterk. Zowel bij voedselvergiftiging als bij buikgriep kun je last hebben van diarree, misselijkheid, overgeven en buikpijn of buikkrampen.
Daarom is het verschil in patroon hier belangrijker dan de precieze naam. Niet elk geval is thuis uit elkaar te houden. Wel kun je letten op het verloop.
Voedselvergiftiging past wat meer bij klachten die vrij snel na eten opkomen. Buikgriep past wat meer bij klachten die later beginnen, zeker als er mensen in je omgeving ook ziek zijn geworden.
Een bijzondere uitzondering is botulisme. Dat is zeldzaam, maar vraagt wel snel medische beoordeling. Daarbij zijn er juist vaak geen diarree of buikklachten. Klachten die daarbij kunnen passen zijn plots moe zijn, duizeligheid, een droge mond, spierzwakte, slecht zien en slikproblemen.
Waardoor ontstaan deze klachten?
Bij voedselvergiftiging spelen bacteriën zoals Salmonella, Campylobacter en E. coli vaak een rol. Ook virussen, zoals norovirus en rotavirus, en parasieten kunnen de oorzaak zijn. Besmetting ontstaat vaak door onjuiste bereiding, slechte opslag of kruisbesmetting in de keuken.
Bij buikgriep zijn virussen de meest voorkomende oorzaak, vooral norovirus en rotavirus. Soms spelen bacteriën mee. Rotavirus komt vooral voor bij kinderen jonger dan 2 jaar en bij ouderen.
Een veelgemaakte verwarring is dat voedselvergiftiging en voedselinfectie hetzelfde zouden zijn. Dat is niet zo. Bij vergiftiging spelen toxines een rol, bij een infectie gaat het om een ziekteverwekker zelf.
Wanneer is afwachten redelijk?
Afwachten kan meestal als de klachten mild zijn, vanzelf lijken af te nemen en je voldoende kunt blijven drinken. Rust, kleine slokjes en wat lichte voeding als je daar trek in hebt, zijn dan vaak genoeg.
Meestal zijn geen medicijnen nodig. Voorlichting en advies volstaan vaak.
Bel direct 112 of de huisartsenpost als…
Sommige signalen passen bij uitdroging of een ernstiger beloop. Wacht dan niet af.
- sufheid, verwardheid of verminderd bewustzijn
- het gevoel dat je gaat flauwvallen, ernstige duizeligheid of echt flauwvallen
- diep en snel ademhalen of een versnelde hartslag
- weinig of niet plassen, langer dan 24 uur
- een droge mond en veel dorst, vooral als drinken niet lukt
- koude armen en benen
- klachten die kunnen passen bij botulisme, zoals plots moe zijn, duizeligheid, droge mond, spierzwakte, slecht zien of slikproblemen
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op met de huisarts in deze situaties:
- diarree die langer dan 3 dagen duurt
- diarree langer dan 1 dag bij kinderen jonger dan 2 jaar of ouderen ouder dan 70 jaar
- blijvend overgeven
- diarree en koorts langer dan 3 dagen
- diarree en koorts langer dan 1 dag bij kinderen jonger dan 2 jaar of ouderen ouder dan 70 jaar
- slijm of bloed bij de ontlasting
- hevige buikpijn die aanhoudt
- weinig drinken of meer dan 8 uur niet plassen
- gebruik van medicijnen, zoals plastabletten, bloeddrukmedicatie of de anticonceptiepil
- zwangerschap, jonge leeftijd, hogere leeftijd of een verminderde weerstand
- twijfel over wat verstandig is
Wat kun je zelf doen?
De belangrijkste stap is genoeg drinken. Neem kleine slokjes water, thee of bouillon, zeker als je misselijk bent of moet overgeven. Grote hoeveelheden in één keer lukken vaak minder goed.
Eet alleen als je trek hebt. Kleine porties zijn prima. Rust helpt ook, zeker als je je slap voelt.
Bij risico op uitdroging kan ORS gebruikt worden. Dat zijn Oral Rehydration Salts. Vooral voor kwetsbare groepen kan dat zinvol zijn.
Sommige mensen denken aan middelen tegen diarree. Loperamide kan klachten onderdrukken, maar geneest niet sneller. Het is niet geschikt bij koorts of bloederige diarree. Ook is het niet voor kinderen jonger dan 8 jaar en niet voor zwangeren of mensen die borstvoeding geven.
Soms wordt ondansetron eenmalig gebruikt bij een kind met uitdroging. Doe dit alleen in overleg met een arts.
Hoe voorkom je besmetting of herhaling?
Goede hygiëne maakt echt verschil. Was je handen na toiletbezoek, voor het eten en koken, na het aanraken van rauw eten, na hoesten of niezen, en na contact met afval of dieren.
Maak het toilet goed schoon als iemand diarree of braken heeft. Wegwerphandschoenen en desinfectiemiddel kunnen daarbij helpen.
In de keuken helpt het om groente en fruit goed af te wassen. Gebruik aparte messen en snijplanken voor rauw vlees, vis en groente. Bak of kook vlees, vis en eieren goed gaar. Laat voedsel niet te lang warm staan en houd de koelkast onder 7 graden. Ontdooi eten in de koelkast of magnetron, gebruik het daarna snel en vries het niet opnieuw in.
Wat doet de huisarts meestal?
De huisarts zal vooral vragen stellen en kijken hoe het met je vochtbalans gaat. Lichamelijk onderzoek is vaak genoeg om te beoordelen hoe ziek iemand is.
Ontlastingsonderzoek is meestal niet nodig. Dat gebeurt vooral bij ernstige ziekte, bij extra risico of als diarree langer dan 2 weken duurt. Soms zijn antibiotica nodig bij een ernstige bacteriële infectie, bijvoorbeeld bij bloederige diarree of hoge koorts. Bij buikgriep zijn antibiotica bijna nooit nodig, omdat de oorzaak meestal viraal is.
In ernstige situaties kan verwijzing naar het ziekenhuis nodig zijn. Soms wordt de verwekker ook achterhaald bij een uitbraak of als het om een meldingsplichtige verwekker gaat.
FAQ
Hoe snel merk je voedselvergiftiging?
Vaak binnen enkele uren tot 24 uur na het eten van besmet voedsel of drinken van iets besmet. De klachten zijn meestal kortdurend en verdwijnen vaak binnen 1 tot 3 dagen.
Hoe weet je of je buikgriep hebt of iets verkeerds hebt gegeten?
Let vooral op de timing. Klachten door besmet eten beginnen vaak snel na een maaltijd. Bij buikgriep beginnen klachten meestal 1 tot 3 dagen na besmetting. Helemaal zeker is dat thuis niet altijd te zeggen.
Hoelang duurt buikgriep meestal?
Meestal gaat buikgriep binnen 1 week over. Norovirus duurt vaak 1 tot 4 dagen en rotavirus 4 tot 9 dagen.
Kun je zonder koorts toch voedselvergiftiging of buikgriep hebben?
Ja, de klachten kunnen vooral bestaan uit diarree, misselijkheid, overgeven en buikpijn. Koorts is dus niet nodig om toch flink ziek te zijn.
Helpt loperamide tegen de oorzaak?
Nee. Het middel kan klachten onderdrukken, maar zorgt er niet voor dat je sneller geneest. Gebruik het ook niet bij koorts of bloederige diarree.
Wanneer is uitdroging een risico?
Vooral bij kleine kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand. Signalen zijn onder meer een droge mond, veel dorst, weinig plassen, duizeligheid en sufheid.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
