Een klein wondje in de tuin, een beet van een dier of een diepe splinter lijkt soms onschuldig. Toch is het goed om alert te zijn als zo’n wond vies is en je tetanusprik lang geleden was. Tetanus is zeldzaam, maar wel een medisch spoedgeval zodra er klachten ontstaan.
Wat is tetanus?
Tetanus is een ernstige bacteriële infectie door Clostridium tetani. Deze bacterie maakt gifstoffen aan die het zenuwstelsel aantasten en spierkrampen veroorzaken.
In Nederland komt deze infectie nog maar zelden voor, vooral doordat veel mensen zijn gevaccineerd. Gemiddeld gaat het om 0 tot 5 gevallen per jaar.
Hoe raak je besmet?
De bacterie kan voorkomen in straatvuil, aarde en mest. Besmetting ontstaat als de bacterie via een wond het lichaam binnenkomt. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij een open wondje, een dierenbeet of een diepe brandwond.
Soms speelt ook een diepe splinter of doorn een rol. Ook een prik aan een roestig voorwerp wordt vaak genoemd. Niet het roest zelf is het probleem, maar het feit dat zo’n voorwerp vuil kan zijn en de huid kan doorboren.
Tetanus is niet van mens op mens overdraagbaar.
Symptomen van tetanus, hoe herken je een infectie?
De incubatietijd ligt meestal tussen 3 en 21 dagen, gemiddeld tussen 6 en 15 dagen. Soms ontstaan klachten pas na maanden.
De eerste signalen zijn vaak minder opvallend. Denk aan rusteloosheid, geprikkeldheid en hoofdpijn. Daarna kunnen ernstigere klachten volgen, zoals spierkrampen en kaakklem. Kaakklem betekent dat de spieren van de kaak verkrampen, waardoor de mond moeilijk open kan.
Ook slikproblemen en ademhalingsproblemen kunnen optreden. Zonder behandeling kan tetanus levensbedreigend zijn.
Kaakklem en spierkrampen zijn alarmsignalen
Veel mensen zoeken op symptomen van tetanus omdat ze willen weten waar ze direct op moeten letten. Vooral kaakklem, slikstoornissen en spierkrampen zijn belangrijke alarmsignalen. Deze klachten kunnen passen bij aantasting van het zenuwstelsel door de gifstoffen van de bacterie.
Wacht bij zulke verschijnselen niet af.
Wanneer is spoed nodig?
Tetanus is een medisch spoedgeval. Bel direct de huisarts of huisartsenpost als je een wond met vuil hebt, of een dierenbeet, en je laatste prik langer dan 10 jaar geleden is.
Zoek ook direct medische hulp bij deze klachten:
– kaakklem
– slikstoornissen
– spierkrampen
Bel direct 112 of de huisartsenpost als ademhalen moeilijk gaat, als iemand snel zieker wordt of als er bewustzijnsverlies optreedt.
Wie loopt meer risico?
De kans op deze infectie is groter bij mensen die niet gevaccineerd zijn en bij ouderen. Ook mensen die veel contact hebben met aarde, vuil of dieren lopen meer risico, zoals boeren en hoveniers.
Daarnaast verdienen sommige groepen extra aandacht, zoals mensen met diabetes, mensen met een verminderde afweer, IV-drugsgebruikers en reizigers naar landen met een lage vaccinatiegraad.
Vaccinatie beschermt doorgaans ongeveer 10 jaar. Een eerdere infectie geeft geen immuniteit.
Wat kun je zelf doen na een risicowond?
Bij een wond die mogelijk besmet is, kun je de plek direct goed schoonspoelen met lauw kraanwater. Dek de wond daarna af met schoon verband.
Gebruik liever geen zeep of jodium in de wond, behalve als er geen water beschikbaar is.
Daarna is de volgende stap belangrijk: laat de wond en je vaccinatiestatus beoordelen als het om een risicowond gaat.
Wat doet de huisarts?
De huisarts beoordeelt de wond en kijkt naar je vaccinatiestatus. Zo nodig krijg je een herhaalprik tegen tetanus.
Bij een risicowond en onvoldoende bescherming kan ook een prik met antistoffen, immunoglobuline, nodig zijn. Als er al klachten zijn die passen bij tetanus, verwijst de huisarts direct naar het ziekenhuis.
Hoe wordt tetanus behandeld?
Behandeling gebeurt in het ziekenhuis, vaak op de intensive care. Daar kunnen artsen medicijnen geven tegen de gifstoffen, middelen tegen spierspasmen en antibiotica. Ook wondverzorging hoort bij de behandeling.
Soms is ademhalingsondersteuning nodig.
Zelf afwachten past niet bij een verdenking op deze infectie.
Waarom snelle hulp zo belangrijk is
Deze aandoening is tegenwoordig zeldzaam in Nederland, en sterfte is sinds vaccinatie bijna nul. Voor de invoering van vaccinatie overleden er ongeveer 50 mensen per jaar aan.
Toch blijft het een ernstige ziekte. Zelfs met behandeling is er nog altijd een reëel risico op complicaties en overlijden. Juist daarom is snel handelen bij een risicowond of bij klachten zo belangrijk.
FAQ
Hoe snel krijg je tetanus symptomen na een wond?
Meestal ontstaan klachten na 3 tot 21 dagen. Gemiddeld beginnen ze na 6 tot 15 dagen. Soms duurt het maanden voordat de eerste verschijnselen optreden.
Is kaakklem altijd tetanus?
Nee, maar kaakklem is wel een belangrijk alarmsignaal dat direct medische beoordeling vraagt, zeker na een vieze wond of dierenbeet. Kaakklem kan ook andere oorzaken hebben, zoals stress of spierspanning.
Kun je tetanus krijgen van een roestige spijker?
Dat kan als een voorwerp vuil is en de huid doorboort. Niet het roest zelf veroorzaakt de infectie, maar de bacterie die via de wond binnenkomt.
Is tetanus besmettelijk?
Nee. Deze infectie gaat niet van mens op mens over.
Ben je na een keer tetanus beschermd?
Nee. Een doorgemaakte infectie geeft geen immuniteit.
Wanneer moet je een tetanusprik halen na een wond?
Neem direct contact op met de huisarts of huisartsenpost bij een wond met vuil of een dierenbeet als je laatste prik langer dan 10 jaar geleden is.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
