Een zeurende plek hoog in je zij of rug kan behoorlijk onrustig maken. Zeker als je denkt aan je nieren. Toch komt pijn op die plek lang niet altijd door de nieren zelf. Vaak gaat het om iets anders, zoals spierspanning of een verkeerde houding. Maar soms past de klacht wel bij een niersteen, een urineweginfectie die is opgestegen, of een nierbekkenontsteking.
Waar zit nierpijn precies?
Nierpijn voelt meestal diep en hoger in de zij, rug of bovenbuik, onder de ribbenkast. Dat is iets anders dan gewone lage rugpijn. Flankpijn is vaak een plotselinge, krampachtige pijn in de linker- of rechterzij. Die pijn kan in aanvallen komen, zoals bij kolieken.
Dat onderscheid helpt, maar het geeft nog geen zekerheid over de oorzaak. Pijn in de zij is vaak spierspanning of een verkeerde houding. Ook klachten van buiten de nieren kunnen op nierpijn lijken, zoals galstenen, longontsteking of een blinde darmontsteking.
Mogelijke oorzaken van pijn in de nierstreek
De meest voorkomende oorzaak van echte pijn vanuit de nieren of urinewegen is een niersteen. Ongeveer 1 op de 20 mensen krijgt hier ooit mee te maken. Nierstenen komen vaker voor bij mannen, vooral tussen 20 en 50 jaar. Een eerste steen ontstaat vaak al tussen 20 en 30 jaar.
Een andere belangrijke oorzaak is een nierbekkenontsteking. Dat is een bacteriële infectie van het nierbekken. Zo’n ontsteking komt vaker voor bij vrouwen en kan ontstaan doordat een urineweginfectie opstijgt.
Daarnaast zijn er andere oorzaken die minder vaak voorkomen, maar wel relevant zijn. Denk aan nierschade, nierletsel, een nierbloeding, cysten, hydronefrose, nierkanker of een aangeboren vernauwing van nierbekken of urineleider.
En dan zijn er dus nog de oorzaken buiten de nieren. Spierspanning en houding zijn daarbij heel gewoon. Dat is ook meteen een belangrijke misvatting rond deze klacht: pijn aan de zijkant van je rug betekent niet automatisch dat je nieren de boosdoener zijn.
Hoe herken je een niersteen?
Bij een niersteen is de pijn vaak heftig en komt die in aanvallen. Zo’n pijnaanval duurt meestal 20 tot 60 minuten. Tussen de aanvallen door kan de pijn afnemen. Het steentje plast vaak vanzelf uit, binnen uren of dagen.
Bij deze oorzaak kunnen ook misselijkheid of braken voorkomen. Soms is er bloed in de urine of pijn bij het plassen. Risicofactoren zijn onder meer te weinig drinken, een urineweginfectie, afwijkingen van de urinewegen, bepaalde medicijnen, veel eiwit en zout in de voeding, overgewicht, diabetes en familiaire aanleg.
Niet elke niersteen geeft klachten. Stenen zonder klachten hoeven meestal niet behandeld te worden.
Hoe herken je een nierbekkenontsteking?
Een nierbekkenontsteking maakt vaak plotseling ziek. De klachten ontstaan binnen uren tot een dag. Je kunt koorts krijgen, je ziek voelen, pijn hebben in rug of zij en ook plasklachten hebben.
Deze ontsteking komt vaker voor bij vrouwen, oudere mannen en mensen die eerder een urineweginfectie hebben gehad. Risicofactoren zijn blaasontstekingen, reflux, een vernauwing of verstopping van de urineleider en afwijkingen van de urinewegen.
Bij behandeling met antibiotica voelen veel mensen zich na twee dagen al beter. Blijven de klachten even erg, houd je koorts of voel je je zieker, dan is opnieuw contact opnemen belangrijk.
Kan het ook iets anders zijn dan je nieren?
Ja, heel vaak zelfs. Pijn in de zij is vaak spierspanning of een verkeerde houding. Zeker als de pijn samenhangt met bewegen, tillen of lang in dezelfde houding zitten, kan dat een aanwijzing zijn.
Er zijn ook andere aandoeningen die op deze plek pijn kunnen geven. Galstenen, longontsteking en een blinde darmontsteking kunnen bijvoorbeeld uitstralen naar de zij of rug. Flankpijn wijst bijna nooit op een kwaadaardige tumor.
Dat neemt niet weg dat aanhoudende of heftige klachten wel beoordeeld moeten worden.
Wanneer moet je direct hulp inschakelen?
Bel direct 112 of de huisartsenpost als:
- de pijn ondraaglijk is
- je koorts van 38 graden of hoger hebt met koude rillingen bij pijn in de zij
- je niet meer kunt plassen
- je je heel erg ziek voelt
- er verwardheid ontstaat, vooral bij ouderen, of als je snel ademt of een snelle hartslag hebt
- je zwanger bent en klachten hebt van een blaasontsteking of nierbekkenontsteking
- je maar één nier hebt en klachten die kunnen passen bij nierstenen
- je hevige pijn, roodheid of een bult hebt bij de geslachtsdelen of anus
- je diabetes hebt, een GLP-1-agonist gebruikt en deze klachten krijgt
- je bloeddrukverlagers of plaspillen gebruikt en daarnaast overgeeft, erge diarree of koorts hebt
Wanneer naar de huisarts?
Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op met de huisarts als pijnstillers onvoldoende helpen. Dat geldt ook als je koorts krijgt tijdens of na een pijnaanval, pijn hebt bij het plassen, of een aanhoudende druk of pijn in de flanken hebt met misselijkheid of braken.
Ook bij klachten die kunnen passen bij een nierbekkenontsteking is contact nodig. Denk aan koorts, ziek gevoel, pijn in rug of zij en plasklachten. Gebruik je antibiotica voor zo’n ontsteking en zijn de klachten na twee dagen niet minder, heb je nog koorts of voel je je zieker, neem dan opnieuw contact op.
Bloed in de urine in combinatie met pijnlijk plassen is ook een reden om de huisarts te bellen.
Wat kun je zelf doen?
Wat je zelf kunt doen, hangt af van de oorzaak.
Bij nierstenen helpt het om genoeg te drinken, meestal 1,5 tot 3 liter water per dag, zodat de urine verdund wordt en een steentje makkelijker kan uitplassen. Regelmatig bewegen, bijvoorbeeld wandelen, kan helpen om de steen los te krijgen. Soms wordt geadviseerd om urine door een zeefje op te vangen, zodat je kunt zien of de steen eruit is gekomen.
Voeding speelt ook mee. Gezond en gevarieerd eten is belangrijk. Beperk dierlijk eiwit en zout. Zorg voor voldoende calcium, bijvoorbeeld met een glas melk per dag. Bij calciumstenen kan het helpen om oxaalzuurrijke producten zoals spinazie en noten te vermijden. Bij urinezuurstenen is het verstandig purinerijke producten, zoals rood vlees en alcohol, te laten staan. Na sauna of zonnebank is extra drinken belangrijk.
Bij een nierbekkenontsteking is het verstandig om plassen niet uit te stellen, voldoende te drinken, ongeveer 2 tot 3 liter per dag, en goed op hygiëne te letten.
Bij nierschade draait zelfzorg vooral om leefstijl. Minder zout eten, niet roken, voldoende bewegen, gezond eten en afvallen kunnen belangrijk zijn.
Welke behandeling kan de huisarts geven?
Bij een vermoeden van nierstenen kan de huisarts een echo laten maken. Soms wordt tamsulosine gegeven. Als klachten aanhouden, kan verwijzing naar de uroloog volgen. Voor de pijn worden middelen gebruikt zoals diclofenac, naproxen, ibuprofen of paracetamol. Soms zijn een prik of zetpillen nodig.
Bij een nierbekkenontsteking wordt urine onderzocht, vaak met een kweek. De huisarts onderzoekt meestal ook buik en rug. Behandeling bestaat uit antibiotica. Bij terugkerende of blijvende ontstekingen kan verwijzing naar een internist of uroloog nodig zijn. Soms volgt aanvullend bloedonderzoek, een echo of een CT-scan.
Bij nierschade zijn vaak controles van bloed en urine nodig en soms overleg met een specialist. Voor pijn wordt paracetamol genoemd. Middelen zoals ibuprofen, diclofenac en naproxen passen niet bij nierschade.
Wanneer kun je even afwachten?
Afwachten kan soms, maar niet altijd. Als op een echo te zien is dat er een steentje zit en verder alles rustig is, kan het beleid zijn om af te wachten tot het vanzelf uitplast. Nierstenen zonder klachten hoeven meestal niet behandeld te worden.
Pijn in de zij door spierspanning of een verkeerde houding gaat vaak vanzelf over.
Twijfel je of de pijn uit je spieren komt, of uit de urinewegen, dan is dat een goed moment om je huisarts mee te laten kijken.
Veelgestelde vragen
Is nierpijn hetzelfde als rugpijn?
Nee. Nierpijn zit meestal dieper en hoger, onder de ribbenkast, in de zij, rug of bovenbuik. Gewone rugpijn zit vaak lager en heeft vaker te maken met spieren of houding.
Hoe voelt flankpijn bij een niersteen?
Die pijn is vaak plotseling en krampachtig. De aanvallen duren meestal 20 tot 60 minuten en kunnen erg heftig zijn.
Kan pijn aan de zijkant van mijn rug door mijn nieren komen?
Dat kan, maar het hoeft niet. Pijn in de zij is vaak spierspanning of een verkeerde houding. Soms past het wel bij een niersteen, een urineweginfectie of een nierbekkenontsteking.
Wanneer is pijn in de zij reden om de huisarts te bellen?
Bel de huisarts als pijnstillers niet genoeg helpen, als je koorts krijgt, pijn hebt bij het plassen, bloed in de urine ziet met pijnlijk plassen, of als je je ziek voelt met pijn in rug of zij.
Wat helpt zelf bij een niersteen?
Voldoende drinken, meestal 1,5 tot 3 liter water per dag, en regelmatig bewegen kan helpen. Soms helpt het om urine door een zeefje op te vangen om te zien of de steen eruit is.
Mag ik ibuprofen nemen bij pijn in de nierstreek?
Ibuprofen wordt genoemd als pijnstiller bij nierstenen. Bij nierschade past ibuprofen juist niet. Twijfel je over de oorzaak of weet je dat je nierschade hebt, overleg dan met je huisarts of apotheek.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
