Een stekende pijn in je zij die in golven komt, misselijkheid erbij, geen houding kunnen vinden. Dat past bij een niersteenkoliek, een pijnaanval door een steentje in de urinewegen. Niet iedereen met nierstenen merkt daar iets van, maar als een steen vastloopt, kan de pijn heftig zijn.
Nierstenen zijn samengeklonterde afvalstoffen, zoals zouten en mineralen, in de nieren of urinewegen. Ze komen geregeld voor. Ongeveer 1 op de 20 mensen krijgt er ergens in het leven mee te maken. Mannen hebben dit vaker dan vrouwen, en de eerste steen ontstaat vaak tussen de 20 en 30 jaar. Klachten komen vaak voor tussen 30 en 50 jaar.
Hoe klachten door nierstenen voelen
Het bekendste signaal is flankpijn. Dat is pijn in de zij of rug, ter hoogte van de nier. Die pijn kan plotseling beginnen en heel heftig zijn. Vaak komt de pijn in aanvallen. Zo’n aanval heet een niersteenkoliek.
De pijn ontstaat doordat een steentje vanuit de nier in de urineleider terechtkomt en daar vast kan zitten of langs de wand schuurt. Dat geeft krampende, scherpe pijn. Zodra het steentje in de blaas is gekomen, stopt de pijn meestal. Het uitplassen vanuit de blaas verloopt meestal pijnloos.
Misselijkheid en braken kunnen tegelijk optreden, vooral tijdens een heftige pijnaanval. Sommige mensen voelen ook druk in de flank die blijft aanhouden, met daarbij misselijkheid of overgeven.
Bloed in de urine kan ook voorkomen. Soms zie je dat zelf, soms blijkt het pas bij urineonderzoek.
Pijn bij het plassen past ook bij deze klachten en is een reden om contact op te nemen met de huisarts.
Waarom een niersteen zoveel pijn kan geven
Een kleine steen kan ongemerkt in de nier zitten. Pas als die in beweging komt, beginnen de klachten vaak. Vooral in de urineleider kan een steentje veel pijn geven, omdat de afvoer van urine tijdelijk wordt belemmerd.
Dat verklaart ook waarom iemand zich tijdens een aanval vaak erg beroerd voelt. De pijn kan zo sterk zijn dat stilzitten moeilijk is. Rustig bewegen of lopen voelt voor sommige mensen prettiger dan stil liggen.
Als de afvloed langer belemmerd blijft, kan stuwing ontstaan. Bij langdurige stuwing, langer dan 2 weken, is er kans op verlies van nierfunctie. Daarom is het belangrijk om klachten die niet overgaan te laten beoordelen.
Mogelijke oorzaken
Vaak spelen meerdere dingen tegelijk mee. Te weinig drinken of uitdroging is een bekende oorzaak. Ook voeding met veel zout of veel dierlijk eiwit kan bijdragen. Verder kunnen urineweginfecties en een verstoorde zuurgraad van de urine een rol spelen.
Soms is er meer aan de hand, zoals erfelijke aanleg, bepaalde medicijnen of een aangeboren afwijking van de urinewegen. Ook een overactieve bijschildklier, cystinurie, primaire hyperoxaalurie en medullaire sponsnieren worden genoemd als mogelijke oorzaak. Daarnaast komen stenen vaker voor bij overgewicht, metabool syndroom en diabetes.
De meeste stenen bestaan uit calcium. Calciumstenen zijn het meest voorkomend.
Hoe lang duurt het
Veel kleine steentjes worden vanzelf uitgeplast. Dat kan binnen enkele uren of dagen gebeuren. Ook binnen 2 maanden plassen veel mensen een kleine steen spontaan uit.
Niet elke niersteen geeft klachten. Een kleine steen die toevallig wordt gevonden en geen problemen geeft, hoeft niet altijd direct iets te betekenen.
Wel is het goed om te weten dat nierstenen kunnen terugkomen. Ongeveer de helft van de mensen krijgt binnen 8 jaar opnieuw een aanval. Ook op langere termijn blijft die kans aanwezig.
Wanneer je direct hulp moet inschakelen
Bel direct de huisartsenpost als:
- pijnstillers onvoldoende helpen
- je koorts krijgt tijdens of na een pijnaanval
- je pijn hebt bij het plassen
- je niet meer kunt plassen
- je aanhoudende pijn of druk in de flanken hebt met misselijkheid of braken
- er een vermoeden is van stenen aan beide kanten
Bel direct 112 of de huisartsenpost als je erg ziek bent, suf wordt, wegraakt of snel achteruitgaat.
Wanneer je de huisarts moet bellen
Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op met de huisarts als klachten na een pijnaanval aanhouden. Ook als er bij controle bloed in de urine zit, is vervolg nodig.
Na een aanval is controle na 1 week verstandig, ook als je je alweer beter voelt.
Wat de huisarts meestal doet
De huisarts beoordeelt de klachten en let onder meer op bloed in de urine. Vaak volgt urineonderzoek, bijvoorbeeld op erytrocyten en nitriet.
Bij een niersteenkoliek kan de huisarts pijnstilling geven, soms eerst met een prik en daarna met zetpillen of andere medicijnen. Middelen die gebruikt worden zijn diclofenac, naproxen en ibuprofen. Soms schrijft de huisarts tamsulosine voor om de urineleider te ontspannen.
Na ongeveer een week volgt vaak een controle. Soms is extra onderzoek nodig, zoals een echo.
Bij koorts, pijn die niet onder controle komt of een vermoeden van dubbelzijdig steenlijden verwijst de huisarts meestal naar de uroloog. Mensen met een hoog risico op herhaling kunnen ook worden verwezen naar een uroloog of nefroloog.
Wat je zelf kunt doen
Tijdens en na een aanval zijn een paar praktische dingen zinvol. Eet en drink normaal. Drink voldoende water, vaak wordt 1,5 tot 2 liter per dag genoemd. Er zijn ook adviezen van 2,5 tot 3 liter per dag.
Paracetamol kan helpen tegen de pijn. Regelmatig rustig bewegen, zoals lopen, kan prettig zijn.
Het kan nuttig zijn om door een zeefje te plassen. Als je het steentje opvangt, kun je het bewaren voor analyse. De samenstelling van de steen kan helpen om te bepalen waardoor deze is ontstaan en hoe je de kans op nieuwe stenen kunt verkleinen.
Voor de langere termijn helpt het om gezond en gevarieerd te eten en minder zout te gebruiken.
Afwachten of niet
Afwachten kan soms, vooral bij kleine steentjes. Veel kleine stenen verlaten het lichaam vanzelf. Ook een kleine niersteen zonder klachten, die toevallig is ontdekt, hoeft niet direct problemen te geven.
Toch is afwachten niet hetzelfde als negeren. Blijven de klachten bestaan, nemen ze toe of voel je je ziek, dan is beoordeling door de huisarts nodig.
FAQ
Kan misselijkheid horen bij nierstenen?
Ja. Misselijkheid en soms ook braken kunnen optreden tijdens een pijnaanval door een steen in de urinewegen.
Waar zit de pijn bij een niersteen?
Vaak zit de pijn in de flank, dus in de zij of rug ter hoogte van de nier. De pijn kan in aanvallen komen en erg heftig zijn.
Hoe weet ik of ik een niersteenkoliek heb?
Een niersteenkoliek geeft meestal plotselinge, hevige flankpijn die in golven komt. Deze klacht kan passen bij een niersteen, maar laat dit beoordelen door je huisarts.
Kun je nierstenen uitplassen zonder het te merken?
Ja. Kleine steentjes kunnen spontaan worden uitgeplast. Niet elke steen geeft klachten.
Is bloed in de urine normaal bij nierstenen?
Bloed in de urine kan voorkomen bij deze aandoening. Het is wel belangrijk dat dit wordt beoordeeld, zeker als klachten aanhouden of bij controle nog bloed wordt gevonden.
Wat moet je doen als je denkt dat je een niersteen hebt?
Neem contact op met de huisarts bij aanhoudende klachten. Bel direct de huisartsenpost als pijnstillers niet genoeg helpen, bij koorts, niet kunnen plassen, pijn bij het plassen of aanhoudende flankpijn met misselijkheid of braken.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
