Soms begint het met een felle pijn rechtsboven in je buik, vaak uit het niets. De pijn kan zo heftig zijn dat stilzitten lastig wordt. Dat past bij een pijnaanval door galstenen, ook wel galkoliek genoemd.
Galstenen zijn harde stukjes, meestal van cholesterol, die ontstaan uit ingedikte gal in de galblaas. Veel mensen hebben ze zonder iets te merken. Alleen een deel van de stenen geeft klachten. Juist daarom is het goed om te weten welke signalen erbij kunnen passen, en wanneer je contact moet opnemen met de huisarts.
Welke klachten kunnen passen bij galstenen?
De bekendste klacht is pijn rechtsboven in de buik. Zo’n aanval heet een galkoliek. Die pijn kan plots opkomen en minuten tot uren duren. Soms verdwijnt de pijn ineens weer, bijvoorbeeld als een steentje verder de darm in komt.
Klachten kunnen ook terugkomen. Het kan dus bij één aanval blijven, maar het kan ook later opnieuw opspelen.
Bij een pijnaanval kunnen deze verschijnselen passen:
- hevige pijn rechtsboven in de buik
- bewegingsdrang door de pijn, waardoor je niet goed stil kunt zitten
- pijn die niet minder wordt
- pijn samen met overgeven
- pijn samen met koorts
- een ziek gevoel, vooral bij een ontsteking
- geelzucht, met gele huid of geel oogwit, donkere urine en lichte ontlasting
Niet iedereen met galstenen merkt daar iets van. Ze kunnen jarenlang aanwezig zijn zonder klachten te geven.
Galkoliek en galblaasontsteking, wat is het verschil?
Een galkoliek is een pijnaanval die ontstaat door galstenen. De aanval duurt meestal minuten tot uren en kan daarna weer verdwijnen. De klachten kunnen later terugkomen.
Een galblaasontsteking geeft vaak een zieker beeld. Pijn die niet afneemt, koorts en je duidelijk ziek voelen passen daarbij. Ook klachten door een ontsteking van de galwegen of een afsluiting van de galgang kunnen voorkomen. Geelzucht, donkere urine en lichte ontlasting zijn signalen die daarbij kunnen passen.
Galstenen kunnen ook leiden tot een ontsteking van de alvleesklier. Dat moet snel door een arts worden beoordeeld en vraagt vaak om behandeling in het ziekenhuis.
Hoe vaak geven galstenen klachten?
Galstenen komen veel voor. In westerse landen heeft een aanzienlijk deel van de volwassenen galstenen. Toch krijgt maar een minderheid daar echt last van. Slechts een deel veroorzaakt klachten.
Dat verklaart waarom galstenen soms toevallig worden ontdekt, zonder dat iemand ooit een pijnaanval heeft gehad.
Waardoor ontstaan galstenen?
De galblaas slaat gal op. Als de samenstelling van gal uit balans raakt, of als de galblaas niet goed samentrekt en gal achterblijft, kunnen er steentjes ontstaan.
Factoren die hierbij een rol kunnen spelen zijn:
- een onevenwichtige samenstelling van gal, meestal met cholesterol
- een galblaas die niet goed samentrekt
- vrouwelijk geslacht, onder meer door hormonen en zwangerschap
- overgewicht of obesitas
- hogere leeftijd, vooral na het veertigste levensjaar
Daarnaast kunnen erfelijke aanleg, diabetes, snel gewichtsverlies, darmziekten van het ileum, infuusvoeding en pigmentstenen van bilirubine een rol spelen.
Wanneer moet je direct hulp inschakelen?
Bel direct 112 of de huisartsenpost als:
- je een hele erge pijnaanval rechtsboven in de buik hebt
- je door de pijn niet stil kunt zitten
- de pijn niet minder wordt
- je pijn hebt en moet overgeven
- je pijn hebt en koorts krijgt
- je geelzucht hebt, met gele huid of geel oogwit, donkere urine en lichte ontlasting
- je je algeheel ziek voelt, vooral als een ontsteking wordt vermoed
Dit zijn signalen die snel beoordeeld moeten worden.
Wanneer naar de huisarts?
Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op met je huisarts als de klachten aanhouden of als je terugkerende aanvallen hebt. Ook als de pijn blijft na behandeling, is het verstandig om opnieuw contact op te nemen.
De huisarts beoordeelt je klachten en kan op basis daarvan denken aan galstenen, maar laat dit zo nodig verder onderzoeken. Vaak volgt een verwijzing naar het ziekenhuis voor een echo van de buik. Soms is een MRI-scan nodig als de echo niet duidelijk genoeg is. De huisarts kan je ook verwijzen naar een MDL-arts, chirurg of internist. Bij overgewicht kan een advies voor een diëtist passen.
Wat kun je zelf doen bij klachten?
Zelfzorg draait vooral om het beperken van uitlokkers en het verkleinen van risicofactoren. Gezond en gevarieerd eten kan helpen, net als een gezond gewicht behouden. Heb je overgewicht, dan is langzaam afvallen verstandiger dan snel afvallen.
Sommige mensen merken dat vetrijke voeding een pijnaanval uitlokt. Dan kan het helpen om die producten te vermijden.
Bij erge pijn kan een pijnstiller worden ingenomen. Vrij verkrijgbare middelen die hierbij genoemd worden zijn naproxen, ibuprofen en diclofenac. Gebruik pijnstillers volgens de bijsluiter en overleg met je huisarts of apotheker als je twijfelt of als je ze niet mag gebruiken.
Hoe worden galstenen behandeld?
Als galstenen geen klachten geven, is behandeling meestal niet nodig.
Bij galkolieken kan een pijnstiller of een krampwerend middel worden gegeven. Blijven de klachten terugkomen of houden ze aan, dan volgt vaak verwijzing naar het ziekenhuis voor verder onderzoek of behandeling.
Bij een acute galblaasontsteking of galwegontsteking is meestal behandeling in het ziekenhuis nodig, met antibiotica en soms een ingreep. Ook bij een alvleesklierontsteking door galstenen is vaak opname nodig, met vocht en verdere behandeling.
Een veelgebruikte behandeling bij klachten is het verwijderen van de galblaas, een galblaasverwijdering of cholecystectomie. Daarnaast kan een ERCP worden gedaan, een kijkonderzoek waarmee stenen uit de galgang kunnen worden verwijderd. Er bestaan ook medicijnen om kleine steentjes op te lossen, al zijn die vaak minder effectief.
Wanneer kun je afwachten?
Afwachten is meestal verantwoord als galstenen geen klachten geven. Ook na één aanval zonder verdere klachten kan afwachten passen.
Dat is anders als de pijn blijft terugkomen, niet overgaat of samengaat met koorts, overgeven, geelzucht of een duidelijk ziek gevoel. Dan is beoordeling nodig.
FAQ
Kan je galstenen hebben zonder klachten?
Ja. Galstenen kunnen jarenlang aanwezig zijn zonder dat je er iets van merkt. Slechts een deel veroorzaakt klachten.
Hoe voelt een aanval door galstenen?
Vaak gaat het om een plotselinge, hevige pijn rechtsboven in de buik. Zo’n galkoliek kan minuten tot uren duren. Soms is de pijn zo sterk dat stilzitten niet lukt.
Wanneer is pijn door galstenen gevaarlijk?
Dat is vooral zo als de pijn niet minder wordt, als je ook koorts of overgeven hebt, of als je geelzucht krijgt. Ook een algeheel ziek gevoel kan wijzen op een ontsteking. Dan moet je direct hulp inschakelen.
Wat lokt klachten van galstenen uit?
Vetrijke voedingsmiddelen kunnen een pijnaanval uitlokken. Daarom kan het helpen om die te vermijden als je merkt dat je daar klachten van krijgt.
Gaan galstenen vanzelf weg?
Een pijnaanval kan plots verdwijnen als een steen in de darm komt. Dat betekent niet automatisch dat het probleem wegblijft, want klachten kunnen terugkomen.
Wat doet de huisarts bij een vermoeden van galstenen?
De huisarts beoordeelt je klachten en kan je verwijzen voor een echo van de buik. Soms is aanvullend onderzoek nodig, zoals een MRI-scan. Ook kan verwijzing volgen naar een specialist in het ziekenhuis.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
