Je trekt een shirt aan en nog voor je de deur uit bent, voel je het al. Natte oksels, klamme handen, een glanzend gezicht. Zweten is normaal, iedereen doet het. Maar soms voelt het alsof je lichaam veel meer zweet maakt dan nodig is. Dan komt al snel de vraag op: wanneer is veel zweten nog normaal, en wanneer is het verstandig om ermee naar de huisarts te gaan?
Waarom je lichaam zweet
Zweten is in de eerste plaats een slimme manier van je lichaam om af te koelen. Het helpt bij de temperatuurregeling. Daarvoor heb je heel wat zweetklieren, tussen de 2 en 4 miljoen verspreid over je lichaam.
Hoeveel iemand zweet, verschilt sterk. Een normale zweetproductie ligt ergens tussen 100 milliliter en 8 liter per dag. Gemiddeld gaat het om ongeveer 0,5 tot 1 liter per dag. Dat is dus een brede marge. Warm weer, bewegen, spanning of pittig eten kunnen ervoor zorgen dat je tijdelijk meer zweet dan anders, zonder dat er meteen iets mis is.
Ook geur zegt niet alles. Zweet zelf ruikt niet direct sterk. Die geur ontstaat vooral doordat bacteriën op de huid zweet omzetten. Dat speelt vooral vanaf de puberteit, wanneer de apocriene klieren actief worden.
Mannen zweten vaak eerder dan vrouwen. Dat komt doordat mannelijke zweetklieren actiever zijn onder invloed van testosteron.
Wanneer spreken artsen van overmatig zweten?
Van overmatig zweten, ook wel hyperhidrose, is sprake als je meer zweet dan nodig is voor de temperatuurregeling. Het gaat dus niet alleen om veel zweten op een warme dag of tijdens het sporten, maar om zweten dat buiten verhouding is.
Voor sommige mensen is dat vooral lastig in praktische zin. Papier wordt vochtig in je handen, kleding slaat snel door of schoenen blijven nat. Voor anderen weegt vooral het sociale stuk zwaar. Overmatig zweten kan schaamte geven, het zelfvertrouwen verminderen en tot sociaal isolement leiden. Ook kunnen huidirritatie, infecties en eczeem ontstaan.
Hyperhidrose begint vaak in de tienerjaren of twintiger jaren, regelmatig al in de puberteit.
Twee vormen van overmatig zweten
Artsen maken grofweg onderscheid tussen twee hoofdvormen.
Primaire hyperhidrose
Bij primaire hyperhidrose is er meestal geen onderliggende aandoening te vinden. De oorzaak is vaak onbekend. Erfelijkheid lijkt een rol te spelen, en ook een overactief sympathisch zenuwstelsel wordt genoemd.
Deze vorm is vaak plaatselijk. Het zweten zit dan bijvoorbeeld vooral in de oksels, handpalmen, voetzolen of het gezicht. Soms ook in de liezen. Vaak gebeurt het aan beide kanten van het lichaam tegelijk, dus symmetrisch.
Kenmerken die hierbij passen zijn klachten die langer dan 6 maanden bestaan, begonnen zijn voor het 25e jaar en niet samengaan met nachtzweten. Voor de diagnose wordt naar meerdere criteria gekeken.
Secundaire hyperhidrose
Bij secundaire hyperhidrose is overmatig zweten een gevolg van iets anders, zoals een onderliggende aandoening, medicatie of een andere factor.
Deze vorm is vaak meer over het hele lichaam verspreid. Soms is het lokaal, bijvoorbeeld bij neurologisch letsel. Secundaire hyperhidrose ontstaat vaker op latere leeftijd, dus na het 25e jaar, kan plotseling beginnen en kan samengaan met nachtzweten.
Dat verschil is belangrijk. Niet om zelf een diagnose te stellen, maar omdat het helpt om te begrijpen waarom de huisarts soms verder onderzoek doet.
Mogelijke oorzaken van veel zweten
Veel zweten kan simpelweg uitgelokt worden door omstandigheden. Bekende triggers zijn warmte, inspanning, spanning, emoties en stress. Ook kruidig eten, alcohol en cafeïne kunnen zweten uitlokken of verergeren.
Daarnaast zijn er medische situaties die met overmatig zweten kunnen samengaan. Denk aan hormonale veranderingen, zoals tijdens zwangerschap of de overgang. Ook stofwisselingsstoornissen zoals diabetes mellitus, jicht en een te snel werkende schildklier kunnen een rol spelen.
Verder kan veel zweten voorkomen bij neurologische ziekten zoals de ziekte van Parkinson, bij infecties zoals hiv, tuberculose, malaria en endocarditis, en bij hart- en vaatziekten of ernstige longziekte. Ook een angststoornis en overgewicht worden genoemd. In zeldzame gevallen kan kanker een rol spelen.
Sommige medicijnen kunnen zweten als bijwerking geven. Dat geldt onder meer voor SSRI’s, TCA’s, opiaten, cholinesteraseremmers, levodopa, anti-oestrogenen zoals tamoxifen en andere antidepressiva.
Heb je sinds kort veel meer last, en ben je ook gestart met medicatie of is je dosis veranderd, dan is dat iets om met je arts of apotheker te bespreken.
Wanneer naar de huisarts?
Veel mensen wachten lang met hulp zoeken, vaak uit schaamte. Toch is dat niet nodig. Overmatig zweten is een bekende klacht, en je huisarts kan helpen om te beoordelen wat er aan de hand kan zijn en welke aanpak past.
Het is verstandig om een afspraak te maken als het zweten langer dan 6 maanden speelt, minstens 1 keer per week voorkomt of je dagelijks leven beïnvloedt. Ook een plotselinge start, nachtzweten of andere bijkomende klachten zijn redenen om het te laten beoordelen.
De huisarts stelt de diagnose op basis van je verhaal en lichamelijk onderzoek. Soms is aanvullend bloedonderzoek nodig om onderliggende oorzaken uit te sluiten. Er bestaan ook tests om de plaats en ernst van het zweten beter in kaart te brengen, zoals de jodium-zetmeeltest en een gravimetrische meting.
Bel direct 112 of de huisartsenpost als…
Overmatig zweten op zichzelf is meestal geen reden om met spoed hulp te zoeken, maar wel als het samengaat met alarmsymptomen. Bel direct 112 of de huisartsenpost als je veel zweet in combinatie met:
- acute pijn op de borst
- plotselinge uitval, krachtsverlies of spraakproblemen
- ernstige benauwdheid
- ernstige bloedingen
- een ernstig zieke indruk
- hoge koorts bij een baby
Wat je zelf kunt doen
De eerste stap bij behandeling is vaak voorlichting en niet-medicamenteus advies. Dat begint meestal met kijken naar momenten waarop het zweten erger wordt. Warmte, stress, alcohol, cafeïne en pittig eten zijn bekende triggers. Als je merkt dat jouw klachten daar duidelijk mee samenhangen, kan het helpen om die situaties beter te herkennen.
Bij plaatselijk zweten zijn er middelen die direct op de huid worden aangebracht. Aluminiumchloride-oplossing van 15 tot 20 procent kan het zweten verminderen doordat het de zweetklieren tijdelijk afsluit. Dit wordt op een droge huid voor de nacht aangebracht. Een nadeel is dat het huidirritatie kan geven. Ook antitranspiranten op basis van aluminiumzouten worden gebruikt.
Als dat onvoldoende helpt, kan een arts andere behandelingen bespreken.
Welke behandelingen zijn er?
Bij hardnekkige klachten kan botulinetoxine A, bekend als Botox, worden gebruikt. Dit blokkeert de zenuwen die zweetklieren prikkelen. Het effect houdt meestal 3 tot 9 maanden aan, dus herhaling is nodig. De behandeling kan pijnlijk zijn, vooral aan de handen, waarbij soms regionale verdoving nodig is. Er is ook een risico op tijdelijke verzwakking van de handspieren.
Voor okselzweten bestaat MiraDry. Daarbij worden zweetklieren door verhitting behandeld. Of deze behandeling passend is, hangt af van je situatie en van wat je arts of specialist adviseert.
Een meer ingrijpende optie is een sympathectomie. Die wordt alleen overwogen als andere behandelingen onvoldoende resultaat geven. Daarbij is er een risico op compensatoir zweten, dus meer zweten op andere plekken van het lichaam.
Soms worden ook medicijnen via de mond gebruikt, zoals anticholinergica, bijvoorbeeld oxybutynine. Dat onderdrukt de activiteit van de zweetklieren via de zenuwen. Dit gebruik is off-label en kan bijwerkingen geven, zoals een droge mond en wazig zicht.
Welke behandeling passend is, hangt af van waar je zweet, hoe ernstig het is en hoeveel last je ervan hebt in het dagelijks leven.
Schaamte is begrijpelijk, maar je hoeft er niet mee te blijven lopen
Overmatig zweten lijkt voor buitenstaanders soms een kleine klacht. Voor wie er dagelijks mee leeft, is dat vaak heel anders. Het kan invloed hebben op werk, school, sociale contacten en hoe vrij je je voelt in je eigen lichaam.
Juist daarom is het goed om niet te blijven tobben als deze klacht je belemmert. Zeker als het zweten plotseling is begonnen, ‘s nachts optreedt of samengaat met andere klachten, is het verstandig om een afspraak te maken met je huisarts.
Veelgestelde vragen
Is veel zweten altijd een teken dat er iets mis is?
Nee. Zweten hoort bij temperatuurregeling en kan toenemen door warmte, inspanning, stress, emoties, alcohol, cafeïne of kruidig eten. Pas als je meer zweet dan nodig is voor afkoeling en daar echt last van hebt, kan er sprake zijn van hyperhidrose.
Wat is het verschil tussen normaal zweten en hyperhidrose?
Bij hyperhidrose zweet je meer dan nodig is voor de temperatuurregeling. Het zweten is dan vaak hinderlijk in het dagelijks leven. Bij primaire hyperhidrose gaat het vaak om plaatselijk zweten, bijvoorbeeld in de oksels, handen of voeten. Bij secundaire hyperhidrose is het vaker over het hele lichaam verspreid.
Wat kan de oorzaak zijn van plots veel zweten?
Plots veel zweten kan passen bij secundaire hyperhidrose. Daarbij kan een onderliggende aandoening, medicatie of een andere factor meespelen. Ook nachtzweten of een begin op latere leeftijd zijn signalen om met de huisarts te bespreken.
Wat helpt tegen zweten onder de oksels?
Bij plaatselijk zweten kunnen aluminiumchloride-oplossing of antitranspiranten op basis van aluminiumzouten worden gebruikt. Als dat niet genoeg helpt, kan een arts behandelingen zoals botulinetoxine of MiraDry bespreken.
Wanneer moet ik met overmatig zweten naar de huisarts?
Maak een afspraak als het zweten langer dan 6 maanden duurt, minstens 1 keer per week voorkomt, je dagelijks leven beïnvloedt, plotseling is begonnen, ‘s nachts optreedt of samengaat met andere klachten.
Kan medicatie veel zweten veroorzaken?
Ja. Onder meer SSRI’s, TCA’s, opiaten, cholinesteraseremmers, levodopa, tamoxifen en andere antidepressiva kunnen overmatig zweten als bijwerking geven.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
