Een kind dat ineens slap wordt, een puber met hoge koorts en knallende hoofdpijn, een volwassene die in een paar uur opvallend suf wordt. Bij hersenvliesontsteking telt tijd. Deze aandoening kan snel ernstig worden, vooral als een bacterie de oorzaak is.
Wat is hersenvliesontsteking?
Meningitis is een ontsteking van de vliezen rondom de hersenen en het ruggenmerg. Meestal komt dat door een virus of een bacterie. Een virale vorm is vaak minder ernstig en gaat meestal vanzelf over. Een bacteriële vorm is ernstiger en moet snel behandeld worden.
Welke symptomen passen bij hersenvliesontsteking?
De klachten kunnen in elke volgorde ontstaan. Ook hoeft niet ieder signaal aanwezig te zijn. Dat maakt het soms lastig te herkennen.
Klachten die kunnen passen bij deze ontsteking zijn hoge koorts van 39 graden of hoger, of juist een lage temperatuur van 36,5 graden of lager, samen met erge hoofdpijn. Ook nekpijn of een stijve nek kan voorkomen, maar dat symptoom ontbreekt soms.
Daarnaast zijn sufheid, slaperigheid en verwardheid belangrijke signalen. Sommige mensen worden binnen enkele uren duidelijk zieker. Ook steeds overgeven, een grauwe of grijze huidskleur en niet-wegdrukbare vlekjes of stipjes op de huid zijn alarmsignalen.
Wacht niet op nekstijfheid of huiduitslag. Die kunnen ontbreken.
Signalen bij baby’s en jonge kinderen
Bij baby’s kan het beeld anders zijn dan bij oudere kinderen of volwassenen. Let op slecht drinken, veel huilen of kreunen, pijn bij het verschonen van de luier en slappe armpjes of beentjes.
Voor baby’s jonger dan 3 maanden geldt extra alertheid. Alleen koorts is dan al reden om direct medische hulp te zoeken.
Wanneer moet je direct medische hulp inschakelen?
Bij een vermoeden van meningitis moet je altijd direct contact opnemen met een arts. Wacht niet af.
Bel direct de huisarts of huisartsenpost bij een temperatuur van 39 graden of hoger, of 36,5 graden of lager, in combinatie met een of meer van deze signalen:
- erge hoofdpijn
- nekpijn of een stijve nek
- slaperig, suf of in de war zijn
- binnen enkele uren snel zieker worden
- minder kleur of een grijze huidskleur
- steeds overgeven
- vlekjes of stipjes op de huid die niet wegdrukbaar zijn
- bij baby’s: slecht drinken, veel huilen of kreunen, pijn bij het verschonen van de luier, slappe armpjes of beentjes
- een baby jonger dan 3 maanden met koorts
Bel direct 112 of de huisartsenpost als iemand snel achteruitgaat, erg suf wordt, moeilijk wekbaar is, benauwd raakt, een aanval krijgt of als je de situatie niet vertrouwt.
Waarom snelle hulp zo belangrijk is
Een bacteriële hersenvliesontsteking kan in korte tijd erger worden. Iemand kan binnen enkele uren ernstig ziek zijn. Daarom is snelle behandeling essentieel.
Een virale vorm verloopt vaak milder. Die geneest meestal binnen 1 tot 2 weken en de klachten zijn vaak met pijnstillers te verlichten. Toch is het verschil aan het begin niet altijd duidelijk. Daarom moet een arts dit direct beoordelen.
Waardoor ontstaat het?
Virussen zijn een veelvoorkomende oorzaak. Daarnaast kunnen bacteriën deze ontsteking geven. Bij volwassenen zijn pneumokokken, meningokokken en Hib bekende verwekkers. Bij kinderen en pubers spelen Neisseria meningitidis en Streptococcus pneumoniae een belangrijke rol. Bij pasgeborenen en jonge zuigelingen gaat het vaker om groep B-streptokokken, E. coli en Listeria monocytogenes.
Minder vaak zijn schimmels, chemische irritatie, medicijnallergieën, neurosarcoidose en tumoren een oorzaak. Tuberculeuze meningitis komt zelden voor.
Wie lopen meer risico?
Sommige groepen zijn extra kwetsbaar. Dat geldt voor baby’s, jongeren tussen 12 en 25 jaar, mensen van 60 jaar en ouder en mensen met een verminderde afweer.
Hoe onderzoekt een arts dit?
De huisarts doet meestal lichamelijk onderzoek en beoordeelt onder meer of er sprake is van nekstijfheid. Bij verdenking volgt directe verwijzing naar het ziekenhuis.
Daar kunnen artsen bloed afnemen en een ruggenprik doen om het hersenvocht te onderzoeken. Soms is ook een CT-scan of een röntgenfoto van de borstkas nodig.
Hoe ziet de behandeling eruit?
Bij een vermoeden van deze aandoening ga je direct naar het ziekenhuis. Als een bacterie de oorzaak is, start de behandeling zo snel mogelijk met antibiotica. Soms geven artsen ook dexamethason.
Bij een virale vorm geneest het vaak vanzelf. In sommige gevallen worden virusremmers gegeven, bijvoorbeeld bij een herpesvirus.
Wat kun je zelf doen?
Zelf behandelen is bij een vermoeden van hersenvliesontsteking niet genoeg. De eerste stap is altijd direct medische hulp inschakelen.
Als in het ziekenhuis blijkt dat het om een virale vorm gaat, kunnen pijnstillers helpen tegen bijvoorbeeld hoofdpijn. Rust, gezond eten en na herstel geleidelijk weer bewegen kunnen ook helpen.
Mogelijke restklachten na herstel
Niet iedereen is na herstel meteen weer de oude. De kans op restklachten is groter bij een bacteriële oorzaak. Mogelijke klachten zijn gehoorproblemen, concentratieproblemen, geheugenproblemen, vermoeidheid, hoofdpijn, overprikkeling, gedragsverandering en verlamming.
Van de mensen met bacteriële meningitis herstelt ongeveer 75 procent goed. Toch blijft het een ernstige ziekte, ook met behandeling.
FAQ
Is een stijve nek altijd aanwezig bij hersenvliesontsteking?
Nee. Nekkramp of nekstijfheid is maar een van de mogelijke symptomen. Dit signaal kan ontbreken.
Moet je wachten op vlekjes op de huid?
Nee. Wacht niet op huiduitslag, vlekjes of stipjes. Die hoeven er niet te zijn, terwijl er toch sprake kan zijn van een ernstige situatie.
Kunnen de klachten langzaam beginnen?
Dat kan, maar iemand kan ook binnen enkele uren veel zieker worden. Juist die snelle achteruitgang is een belangrijk alarmsignaal.
Is virale meningitis minder ernstig dan bacteriële meningitis?
Vaak wel. Een virale vorm is meestal minder ernstig en geneest vaak vanzelf binnen 1 tot 2 weken. Een bacteriële vorm is ernstiger en heeft snelle behandeling nodig.
Wanneer moet een baby met koorts direct worden gezien?
Een baby jonger dan 3 maanden met koorts moet direct medische hulp krijgen. Ook slecht drinken, veel huilen of kreunen en slappe armpjes of beentjes zijn alarmsignalen.
Wat gebeurt er als de huisarts eraan denkt?
De huisarts onderzoekt de klachten en verwijst bij verdenking direct naar het ziekenhuis voor verder onderzoek en behandeling.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
