Moe, licht in je hoofd en sneller buiten adem dan normaal, het zijn klachten die veel oorzaken kunnen hebben. Toch denken veel mensen dan al snel aan een tekort aan ijzer. Dat is begrijpelijk, want ijzer is nodig voor de aanmaak van hemoglobine in rode bloedcellen. Als je daar te weinig van hebt, kan bloedarmoede ontstaan.
Dat betekent niet automatisch dat elke vermoeidheid door een ijzergebrek komt. Bloedarmoede kan ook andere oorzaken hebben. Juist daarom is het handig om de signalen te herkennen en te weten wanneer het verstandig is om je huisarts te bellen.
Hoe herken je klachten die kunnen passen bij ijzertekort?
Klachten ontstaan vaak geleidelijk. Je merkt bijvoorbeeld dat dagelijkse dingen meer energie kosten dan eerst. Traplopen voelt zwaarder, sporten gaat minder makkelijk of je moet vaker even zitten om bij te komen.
Signalen die kunnen passen bij een mogelijk tekort zijn moeheid, duizeligheid, kortademigheid, een bleke huid en hartkloppingen. Sommige mensen voelen zich ook slap of hebben het gevoel flauw te kunnen vallen.
Bij bloedarmoede draait het om een tekort aan rode bloedcellen of hemoglobine. Daardoor kan zuurstof minder goed door het lichaam worden vervoerd. Dat verklaart waarom je je futloos kunt voelen of sneller buiten adem raakt.
IJzertekort en bloedarmoede, dat is niet precies hetzelfde
Deze twee begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet hetzelfde. Een tekort aan ijzer is te weinig ijzer in het lichaam. Bloedarmoede is een tekort aan rode bloedcellen of hemoglobine.
Een ijzergebrek is een veelvoorkomende oorzaak van bloedarmoede, maar niet de enige. Andersom geldt ook dat je klachten kunt hebben die bij een tekort passen, zonder dat je zelf kunt vaststellen wat er precies aan de hand is. Daarvoor is bloedonderzoek nodig.
Waardoor kun je een tekort ontwikkelen?
Vaak zit de oorzaak in bloedverlies. Denk aan heftige menstruaties, bloedverlies uit maag of darmen, een verwonding of een operatie. Ook zwangerschap speelt een rol, omdat de behoefte aan ijzer dan hoger is.
Daarnaast kan voeding meespelen. Mensen die vegetarisch of veganistisch eten, kunnen minder ijzer binnenkrijgen. Problemen met de opname in maag en darmen kunnen ook een rol spelen, bijvoorbeeld bij glutenintolerantie, de ziekte van Crohn of na een maag- of darmresectie.
Er zijn ook andere situaties die meetellen. Chronische ziekten zoals reuma, nierziekten of langdurige ontsteking kunnen samenhangen met bloedarmoede. Verder kunnen snel afvallen, eetproblemen en frequente bloeddonatie bijdragen.
Wie hebben extra kans op deze klachten?
Vrouwen in de vruchtbare leeftijd lopen extra risico, onder meer door menstruatie, zwangerschap en borstvoeding. Een aanzienlijk deel van de menstruerende vrouwen krijgt ermee te maken.
Ook jonge kinderen en adolescenten zijn een groep om alert op te zijn, omdat zij snel groeien. Bij jonge kinderen kan een ijzertekort samengaan met een verminderde ontwikkeling. Bij zwangere vrouwen hangt een tekort samen met een grotere kans op een laag geboortegewicht.
Vegetariërs en veganisten hebben eveneens meer kans op een tekort. Bij mannen en vrouwen boven de 50 jaar met ijzergebreksanemie zonder duidelijke oorzaak is er een verhoogd risico op een aandoening in het maag-darmkanaal, waaronder soms darmkanker. Dat is een belangrijke reden om klachten serieus te nemen en niet zelf te blijven gokken naar de oorzaak.
Wanneer moet je de huisarts bellen?
Bij klachten die passen bij bloedarmoede is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts, zeker als je vaak moe bent, duizelig bent of kortademig wordt. Ook een bleke huid, hartkloppingen of veel bloedverlies bij menstruatie of uit de darmen zijn redenen om binnen 1 tot 2 dagen te bellen.
Ben je zwanger en herken je deze klachten, neem dan ook contact op met je huisarts.
Bij milde klachten die langzaam ontstaan kan afwachten soms even verantwoord lijken, maar bij een vermoeden van een tekort is overleg met de huisarts alsnog verstandig.
Bel direct 112 of de huisartsenpost als…
- je ernstige kortademigheid hebt
- je het gevoel hebt flauw te vallen of erg duizelig bent
- je een snelle hartslag of duidelijke hartkloppingen hebt
- je plotseling en onverklaarbaar erg vermoeid bent
- je bloed braakt, zwarte ontlasting hebt of veel bloed verliest
Hoe stelt de huisarts vast of er sprake is van een tekort?
De huisarts kan met bloedonderzoek kijken naar hemoglobine en ferritine. Daarmee kan worden vastgesteld of er sprake is van een ijzertekort. Daarna kijkt de huisarts ook naar de mogelijke oorzaak, met vragen en lichamelijk onderzoek.
Soms is extra onderzoek nodig, bijvoorbeeld een gastroscopie of coloscopie. Dat speelt vooral bij mensen boven de 50 jaar of bij klachten van maag en darmen. Bij complexe situaties of een erfelijke vorm van bloedarmoede kan verwijzing volgen naar een internist of hematoloog.
Wat kun je zelf doen?
Als klachten passen bij een mogelijk ijzertekort, is het zinvol om naar je voeding te kijken. IJzerrijke producten zijn onder meer vlees, vis, gevogelte, eieren, volkoren brood, peulvruchten en groene groenten.
Het helpt om ijzerrijke voeding te combineren met vitamine C, zoals sinaasappel of kiwi. Dat kan de opname verbeteren.
Koffie, thee en melk kun je beter niet direct bij de maaltijd of bij een ijzerpil nemen, omdat die de opname verminderen. Let daarnaast op overmatig bloedverlies, bijvoorbeeld bij menstruatie of via de darmen.
Een bekende misvatting is dat spinazie de enige groente met veel ijzer zou zijn. Dat klopt niet. Nog een misverstand is dat ijzersupplementen altijd onschuldig zijn. Te veel ijzer kan schadelijk zijn, onder andere voor de lever, de spijsvertering en door ijzerstapeling. Overleg daarom met je huisarts voordat je supplementen gebruikt.
Hoe verloopt de behandeling?
De huisarts kan ijzerpillen voorschrijven. De dosering verschilt per persoon en hangt af van de ernst van het tekort en van de klachten. Volg daarbij altijd het advies van je huisarts of apotheker. Vaak neem je de tabletten bij voorkeur op een lege maag in.
Als er ook een tekort is aan vitamine B12 of foliumzuur, kunnen daarvoor pillen worden gegeven. Bij ernstige bloedarmoede is soms een ijzerinfuus mogelijk.
Vrij verkrijgbare middelen bestaan ook, zoals pillen, drankjes en gummies met ijzer. Ook daarbij is overleg met de huisarts verstandig.
Vaak merk je binnen 1 tot 2 weken dat je minder moe wordt. Het herstel van het tekort zelf duurt meestal enkele weken tot maanden. Na een aantal weken volgt vaak een bloedcontrole. Tijdens de zwangerschap zijn soms extra controles of een langere behandelduur nodig.
FAQ
Wat zijn veelvoorkomende ijzertekort symptomen?
Klachten die hierbij kunnen passen zijn moeheid, duizeligheid, kortademigheid, een bleke huid, hartkloppingen en het gevoel flauw te kunnen vallen.
Is ijzertekort hetzelfde als bloedarmoede?
Nee. Een ijzertekort betekent dat er te weinig ijzer in het lichaam is. Bloedarmoede betekent dat er te weinig rode bloedcellen of hemoglobine zijn. Een tekort aan ijzer is wel een veelvoorkomende oorzaak van bloedarmoede.
Wanneer moet ik met deze klachten naar de huisarts?
Bel binnen 1 tot 2 dagen als je vaak moe bent, duizelig bent, kortademig wordt, een bleke huid hebt, hartkloppingen merkt of veel bloed verliest bij menstruatie of uit de darmen. Ben je zwanger en heb je deze klachten, neem dan ook contact op.
Kan ik zelf iets doen bij een mogelijk tekort?
Je kunt letten op ijzerrijke voeding, zoals vlees, vis, gevogelte, eieren, volkoren brood, peulvruchten en groene groenten. Combineer dat met vitamine C en neem koffie, thee en melk niet direct bij de maaltijd of een ijzerpil.
Helpen ijzersupplementen altijd?
Niet zomaar. Er zijn supplementen zonder recept verkrijgbaar, maar te veel ijzer kan schadelijk zijn. Overleg daarom eerst met je huisarts.
Hoe snel voel je verbetering?
Bij behandeling merk je vaak binnen 1 tot 2 weken dat je minder moe wordt. Het aanvullen van de ijzervoorraad duurt meestal langer, van enkele weken tot maanden.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
