Een zeurende heup kan je dag verrassend veel kleiner maken. Opstaan uit een stoel, de trap nemen, omdraaien in bed, het zijn ineens bewegingen waar je tegenop ziet. Pijn in of rond het heupgewricht kan mild zijn, maar ook flink opspelen en uitstralen naar de lies of het dijbeen.
Heupklachten komen veel voor, op alle leeftijden. Alleen al heupartrose treft meer dan 550.000 Nederlanders, en de levenslange kans daarop is 25%. Toch betekent pijn rond de heup niet automatisch artrose. Er zijn meerdere mogelijke oorzaken, en die vragen niet allemaal om dezelfde aanpak.
Waar zit de pijn precies?
Met heuppijn bedoelen mensen vaak verschillende dingen. De pijn kan echt in het gewricht zitten, maar ook aan de zijkant van de heup, in de lies, bil of het bovenbeen. Soms komt de klacht zelfs niet uit de heup zelf, maar straalt die uit vanuit de rug, lies of knie.
Dat verschil is belangrijk, omdat de plek en het soort pijn vaak iets zeggen over wat er meespeelt.
Mogelijke oorzaken van heuppijn
Een veelvoorkomende oorzaak is artrose. Daarbij slijt het kraakbeen in het heupgewricht. Dat geeft vaak pijn en stijfheid, vooral na rust. Veel mensen merken startpijn, bijvoorbeeld bij de eerste stappen na zitten of liggen. De klachten kunnen wisselen in intensiteit en in de loop van de tijd erger worden.
Ook slijmbeursontsteking, ook wel bursitis of trochanterpijn genoemd, komt vaak voor. Dan zit de pijn meestal aan de buitenkant van de heup.
Daarnaast kan peesirritatie of peesontsteking een rol spelen. Dat geeft vaak acute pijn.
Overbelasting van spieren en pezen is ook een bekende verklaring. Dat zie je bijvoorbeeld na veel lopen, sporten of een periode van herhaalde belasting.
Er zijn ook andere oorzaken die minder vaak voorkomen, maar wel belangrijk zijn om mee te nemen. Denk aan een gebroken heup, een liesbreuk, heupdysplasie, een klikkende heup, piriformis-syndroom, inklemming van de heup, osteonecrose, infectieuze artritis en reumatoïde artritis.
Artrose is niet de enige verklaring
Bij heupartrose denken mensen vaak meteen aan onvermijdelijke slijtage. Dat beeld klopt niet helemaal. Het is niet iets wat je maar moet accepteren zonder iets te doen. Bewegen blijft juist belangrijk.
Ook kraken of knakken van de heup betekent bij artrose niet automatisch dat er iets kapotgaat. Dat kan vervelend klinken of voelen, maar zegt op zichzelf niet genoeg over de ernst van de situatie.
Heupartrose komt vaker voor bij vrouwen boven de 45 jaar en de piek ligt rond de leeftijd van 78 tot 79 jaar. Risicofactoren zijn onder meer overgewicht, zware belasting van de heup door sport of werk, een eerdere heupbreuk of beschadiging, heupdysplasie als kind en andere gewrichtsziekten zoals reumatoïde artritis.
Hoe kunnen de klachten aanvoelen?
De manier waarop de pijn zich gedraagt, verschilt per oorzaak.
Bij artrose zie je vaak pijn en stijfheid na rust. De eerste bewegingen zijn dan lastig, daarna gaat het soms wat beter. Later op de dag kan de pijn weer toenemen.
Bij trochanterpijn of slijmbeursklachten zit de pijn vaak aan de zijkant van de heup. Op die kant liggen is dan vaak vervelend.
Bij peesklachten is de pijn vaak acuut aanwezig.
Een liesbreuk kan pijn in de liesstreek geven en gaat niet vanzelf weg. Zo’n breuk kan langzaam groter worden.
Wat kun je zelf doen bij heuppijn?
Zelfzorg bij heuppijn draait meestal om slim blijven bewegen zonder de klacht extra te prikkelen. Helemaal stilvallen helpt vaak niet.
Blijf daarom in beweging, maar vermijd activiteiten die duidelijk pijn doen. Rustig fietsen of zwemmen kan prettiger zijn dan bewegingen met veel belasting. Wissel zitten, staan en lopen regelmatig af, zodat de heup niet te lang in dezelfde houding blijft.
Bij pijn aan de buitenkant van de heup, zoals bij trochanterpijn, helpt het om niet op de pijnlijke zijde te liggen. Dat voorkomt extra druk op het gevoelige gebied.
Als overgewicht meespeelt, kan afvallen helpen om de belasting op het gewricht te verminderen.
Sommige mensen hebben baat bij een stok of andere steun tijdens het lopen. Dat kan de heup ontlasten en bewegen weer haalbaarder maken.
Oefeningen kunnen ook nuttig zijn. Een fysiotherapeut kan helpen om te kijken welke bewegingen passen bij jouw situatie.
Bij artrose is er geen genezing, maar klachten kunnen vaak wel verminderen met bewegen, een gezonde leefstijl en goede begeleiding.
Welke pijnstillers worden vaak gebruikt?
Paracetamol wordt vaak als eerste keus genoemd. Als dat onvoldoende helpt, kan de huisarts soms een NSAID bespreken.
Gebruik je al langer dagelijks sterke pijnstillers en blijf je veel last houden, dan is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts.
Wanneer naar de huisarts?
Wacht niet te lang als de klachten niet minder worden of juist toenemen. Dat geldt ook als lopen moeilijker wordt of als je veel pijn in de nacht hebt.
Bij artrose is het verstandig om de huisarts te bellen als de heup steeds stijver wordt, de pijn toeneemt, je dagelijks sterke pijnstillers nodig hebt gedurende meer dan 2 tot 3 weken, of als lopen duidelijk moeilijker gaat.
Bij trochanterpijn is contact verstandig als de klachten niet afnemen of de pijn steeds erger wordt.
Bij een liesbreuk is medische beoordeling nodig als de pijn toeneemt, de breuk lastiger terug te duwen is of verder naar buiten komt.
De huisarts stelt de oorzaak vaak vast met vragen en lichamelijk onderzoek. Soms volgt aanvullend onderzoek, zoals een röntgenfoto, echo of bloedonderzoek, bijvoorbeeld als het beeld niet duidelijk is of als een operatie wordt overwogen.
Bel direct 112 of de huisartsenpost als…
Sommige signalen vragen om snelle hulp:
- je niet op het been kunt steunen
- je veel heuppijn hebt na een val of ongeluk
- je koorts hebt in combinatie met heuppijn
- de pijn plotseling hevig is
- de klachten snel verergeren
- het been korter lijkt en/of naar buiten gedraaid staat
- je een liesbreuk hebt die ineens veel pijn doet en niet terug te duwen is
Welke behandeling kan de huisarts voorstellen?
De behandeling hangt af van de vermoedelijke oorzaak. Vaak begint dat met advies over bewegen en leefstijl. Ook kan de huisarts pijnstillers voorschrijven, zoals paracetamol of een NSAID.
Bij slijmbeursontsteking of trochanterpijn kan een injectie met een ontstekingsremmer of pijnstiller soms worden ingezet.
Verder kan een verwijzing volgen naar een fysiotherapeut, orthopedisch chirurg, reumatoloog of een pijnbehandelcentrum. Bij artrose wordt soms een operatie besproken. In Nederland worden jaarlijks 30.000 heupprothesen geplaatst.
Bij een liesbreuk kan een operatie worden overwogen als er veel klachten of pijn zijn.
FAQ
Is heuppijn altijd artrose?
Nee. Artrose is een veelvoorkomende oorzaak, maar ook slijmbeursontsteking, peesirritatie, overbelasting, uitstralende pijn, een liesbreuk of andere aandoeningen kunnen meespelen.
Wat is een goede vorm van zelfzorg bij heuppijn?
Blijven bewegen is vaak belangrijk. Vermijd activiteiten die duidelijk pijn doen, wissel houdingen af, lig niet op de pijnlijke heup als de zijkant gevoelig is, en gebruik zo nodig steun bij het lopen.
Wanneer is heuppijn na rust verdacht voor artrose?
Pijn en stijfheid na rust, vooral startpijn bij de eerste stappen, kan passen bij artrose. Laat dit beoordelen door je huisarts als de klachten toenemen, lopen moeilijker wordt of je ook ‘s nachts veel pijn hebt.
Kan een liesbreuk heuppijn geven?
Een liesbreuk kan pijn in de liesstreek geven en soms worden ervaren als pijn rond de heup. Zo’n breuk gaat niet vanzelf weg en kan langzaam groter worden.
Helpt rust nemen altijd bij heupklachten?
Niet altijd. Bij veel heupklachten is blijven bewegen juist belangrijk, zolang je pijnlijke activiteiten vermijdt. Helemaal stilzitten kan de klachten juist onhandig maken.
Wat als mijn heup kraakt of knakt?
Kraken of knakken van de heup betekent niet automatisch dat er iets kapotgaat. Als je daarnaast pijn, stijfheid of toenemende beperkingen hebt, laat het dan beoordelen door je huisarts.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
