Een branderig plekje, wat tintelingen of een pijnlijke huid zonder duidelijke reden. Bij gordelroos begint het vaak niet meteen met zichtbare uitslag. Juist dat maakt de eerste fase verwarrend.
Gordelroos is een pijnlijke huiduitslag met blaasjes in het verzorgingsgebied van een zenuw. Het ontstaat door reactivatie van het waterpokkenvirus. Veel mensen hebben dat virus al bij zich, want het grootste deel van de bevolking heeft ooit waterpokken gehad. Ongeveer 1 op de 4 mensen krijgt ooit gordelroos.
Hoe begint gordelroos?
De eerste klachten zijn vaak jeuk, tintelingen, een branderig gevoel of pijn. Dat kan een paar dagen duren voordat er iets op de huid te zien is. Daarna ontstaan vlekjes en blaasjes, meestal aan één kant van het lichaam.
Dat patroon is typisch. De uitslag zit vaak op één lichaamshelft en volgt het gebied van een zenuw. De blaasjes drogen na 7 tot 14 dagen op en worden korstjes. Meestal verdwijnt de huiduitslag binnen 2 tot 4 weken. De huid kan daarna nog een tijd vlekkerig blijven.
Welke klachten passen erbij?
Bij deze aandoening gaat het meestal om een combinatie van huidklachten en pijn. Klachten die vaak voorkomen zijn:
- jeuk
- tintelingen
- branderig gevoel
- pijn
- vlekjes
- blaasjes aan één kant van het lichaam
Soms blijft de pijn bestaan nadat de blaasjes weg zijn. Dat heet zenuwpijn na gordelroos, ook wel postherpetische neuralgie. Daarbij houdt de pijn langer dan 3 maanden aan na de huiduitslag. Dit is de meest voorkomende complicatie.
Wie krijgt het vaker?
De kans neemt toe met de leeftijd. Gordelroos komt vaker voor bij mensen boven de 50 tot 60 jaar en de kans is het grootst boven de 60. Ook een verminderde afweer speelt een rol, bijvoorbeeld door ziekte of medicijnen.
In de huisartsenpraktijk neemt het aantal gevallen toe met de leeftijd. Bij kinderen en jongeren komt het minder vaak voor dan bij ouderen.
Is gordelroos besmettelijk?
Ja, maar niet op de manier die veel mensen denken.
De aandoening zelf geef je niet direct door als gordelroos. Wel kan het vocht uit de blaasjes waterpokken veroorzaken bij iemand die nog geen waterpokken heeft gehad. De blaasjes zijn 1 tot 2 weken besmettelijk. Zodra er korstjes op zitten, zijn ze niet meer besmettelijk.
Daarom is het verstandig afstand te houden van zwangere vrouwen, baby’s, zieke of oudere mensen en mensen die nog geen waterpokken hebben gehad.
Wanneer bel je de huisarts?
Denk je dat je gordelroos hebt, bel dan dezelfde dag de huisarts. Dat is extra belangrijk omdat sommige behandelingen binnen 3 dagen het meest effectief zijn.
Neem in elk geval binnen 1 tot 2 dagen contact op als:
- je hevige pijn hebt
- de pijn lang blijft nadat de blaasjes verdwenen zijn
- je het niet vertrouwt of twijfelt
De huisarts stelt de diagnose meestal op basis van het typische beeld van de huidafwijkingen. Soms is er bij twijfel een bloedtest nodig, maar dat gebeurt zelden.
Bel direct de huisarts of huisartsenpost als…
Sommige situaties vragen snelle beoordeling, omdat er risico is op complicaties.
Bel direct de huisarts of huisartsenpost als:
- je blaasjes in het gezicht hebt, vooral bij oog, neus of oor
- je pijn in het oog hebt
- je oog rood is
- je minder ziet
- je lichtschuw bent
- je blaasjes of uitslag op de neus of in de ooghoek hebt
- je roodheid of blaasjes aan het oor hebt, of klachten die passen bij uitval van het gezicht of gehoorverlies
- je door ziekte of medicijnen een sterk verminderde afweer hebt, bijvoorbeeld bij chemotherapie
Bel direct 112 als je plots ernstig benauwd wordt, niet goed aanspreekbaar bent of uitvalsverschijnselen krijgt.
Bij klachten aan oog of oor kan de huisarts dezelfde dag verwijzen naar een oogarts of KNO-arts.
Wanneer kun je afwachten?
Zit de uitslag op het bovenlichaam, de armen of benen, en niet in het gezicht, dan gaat het meestal vanzelf over. In de eerste fase is de behandeling vooral gericht op pijnverlichting.
Afwachten betekent niet dat je niets hoeft te doen. Let goed op waar de uitslag zit, hoe erg de pijn is en of de klachten veranderen.
Wat kun je zelf doen?
De huid is vaak pijnlijk en gevoelig. Dan helpt het om de plek zo veel mogelijk met rust te laten.
Raak de blaasjes zo min mogelijk aan. Was je handen met water en zeep als je ze toch hebt aangeraakt. Douchen of baden mag gewoon. Dep de huid daarna droog en wrijf niet. Draag losse kleding, zodat de stof niet schuurt. Een wondgaas kan de blaasjes beschermen tegen kleding of wrijving van de huid.
Bij jeuk of irritatie worden zinkzalf, lanettezalf, een indifferente zalf of crème, of een verkoelende zalf zoals mentholzalf genoemd. Tegen pijn kun je paracetamol gebruiken, met aandacht voor de dosering.
Ibuprofen, diclofenac en naproxen worden hierbij meestal niet aangeraden. Overleg bij twijfel met je huisarts of apotheker.
Hoe behandelt de huisarts gordelroos?
De behandeling in de acute fase is vooral gericht op pijnverlichting. Als de klachten in het gezicht zitten, kan de huisarts antivirale middelen voorschrijven om oogcomplicaties te helpen voorkomen. Ook bij een sterk verminderde afweer kunnen antivirale middelen nodig zijn.
Bij zenuwpijn kan de huisarts pijnstillers voorschrijven. Soms wordt verwezen naar een specialist, bijvoorbeeld bij klachten aan het oog, aan het oor of bij een sterk verminderde afweer.
Er is geen behandeling die zenuwpijn na afloop betrouwbaar voorkomt.
Mogelijke complicaties
De meest voorkomende complicatie is aanhoudende zenuwpijn na de huiduitslag. Daarnaast kunnen ook andere complicaties voorkomen, zoals een bacteriële huidinfectie, oogproblemen, motorische neuropathie, meningitis en gehoorverlies.
Juist daarom is snelle beoordeling belangrijk bij uitslag in het gezicht, bij oogklachten, bij oorklachten of bij een verminderde afweer.
Vaccinatie
Er is vaccinatie mogelijk voor mensen van 50 jaar en ouder en voor risicogroepen.
FAQ
Hoe ziet gordelroos er in het begin uit?
In het begin zie je soms nog niets. Vaak start het met jeuk, tintelingen, een branderig gevoel of pijn. Na enkele dagen ontstaan vlekjes en blaasjes, meestal aan één kant van het lichaam.
Hoe weet ik of het gordelroos is?
Deze klacht kan passen bij gordelroos als je eerst pijn, jeuk of tintelingen krijgt en daarna blaasjes op één lichaamshelft. Laat dit beoordelen door je huisarts, het liefst dezelfde dag.
Moet ik met gordelroos altijd naar de huisarts?
Denk je dat je het hebt, bel dan dezelfde dag de huisarts. Zeker bij hevige pijn, bij klachten in het gezicht, bij oog- of oorproblemen, of als je afweer sterk verminderd is.
Is gordelroos besmettelijk voor anderen?
Het vocht uit de blaasjes kan waterpokken veroorzaken bij iemand die nog geen waterpokken heeft gehad. De blaasjes zijn 1 tot 2 weken besmettelijk. Korstjes zijn niet besmettelijk.
Wat mag je niet doen bij gordelroos?
Probeer de blaasjes niet onnodig aan te raken en wrijf de huid niet droog. Ibuprofen, diclofenac en naproxen worden meestal niet aangeraden. Overleg bij twijfel met je huisarts of apotheker.
Hoe lang duren de klachten?
De blaasjes drogen meestal na 7 tot 14 dagen op. De uitslag verdwijnt vaak binnen 2 tot 4 weken. De huid kan daarna nog weken vlekkerig blijven. Soms blijft pijn langer bestaan.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
