Elke maand gebeurt er in je lichaam meer dan alleen een menstruatie. De menstruatiecyclus is een doorlopend proces van hormonale veranderingen, bedoeld als voorbereiding op een mogelijke zwangerschap. Ongesteld zijn is dus maar een deel van het geheel.
Bij veel vrouwen duurt een cyclus gemiddeld 28 dagen, maar een duur van 21 tot 35 dagen valt ook binnen wat normaal is. De menstruatie zelf duurt meestal 3 tot 7 dagen. Dat ritme kan per persoon verschillen, en zelfs van maand tot maand wat schommelen.
Hoe de menstruatiecyclus werkt
De vrouwelijke cyclus wordt aangestuurd door hormonen. Vooral FSH, LH, oestrogeen en progesteron spelen een belangrijke rol.
De cyclus begint op de eerste dag van de menstruatie. Vanaf dat moment doorloopt het lichaam vier fases: de menstruatie, de folliculaire fase, de ovulatie en de luteale fase. Samen zorgen die stappen ervoor dat een eicel kan rijpen en dat de baarmoeder zich voorbereidt op een eventuele innesteling.
Fase 1: Menstruatie
De eerste fase is de menstruatie. Dit is het moment waarop het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten. Daardoor ontstaat bloedverlies.
Deze fase duurt meestal 3 tot 7 dagen. Tijdens deze dagen zijn oestrogeen en progesteron laag. Omdat er geen zwangerschap is ontstaan in de vorige cyclus, heeft het opgebouwde slijmvlies geen functie meer en verlaat het het lichaam.
Het bloedverlies tijdens een menstruatie ligt vaak tussen 30 en 60 ml, met gemiddeld ongeveer 50 ml. Tot 60 à 80 ml kan ook voorkomen.
Sommige vrouwen hebben in deze fase last van krampen of buikpijn. Dat komt vaak doordat de baarmoeder samentrekt. Menstruatiepijn kan variëren in intensiteit en invloed hebben op het dagelijks leven.
Fase 2: Folliculaire fase
De folliculaire fase loopt vanaf dag 1 van de menstruatie tot aan de eisprong. Deze fase duurt vaak 7 tot 21 dagen.
In deze periode stimuleert het hormoon FSH de groei van follikels in de eierstokken. In zo’n follikel zit een eicel. Meestal rijpt uiteindelijk één follikel volledig uit.
De dominante follikel maakt oestrogeen aan. Dat hormoon zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies weer dikker wordt. Het lichaam bereidt zich daarmee opnieuw voor op een mogelijke zwangerschap.
Deze fase verklaart ook waarom de totale cyclusduur kan verschillen. De luteale fase is namelijk bijna altijd even lang, maar de folliculaire fase kan korter of langer zijn.
Fase 3: Ovulatie
De ovulatie is de eisprong. Die vindt meestal plaats ongeveer 14 dagen voor de volgende menstruatie.
Rond dit moment ontstaat een piek in het hormoon LH. Daardoor barst de rijpe follikel open en komt de eicel vrij. De eileider vangt de eicel vervolgens op.
Dit is de meest vruchtbare periode van de cyclus. De eicel is 12 tot 24 uur bevruchtbaar. Sperma kan tot 5 dagen overleven. Bij een zwangerschapswens is vrijen in de 6 dagen voor de eisprong daarom het meest kansrijk. Symptomen van zwangerschap kunnen variëren en het is belangrijk om te weten wanneer testen zinvol is.
Sommige vrouwen voelen rond de eisprong lichte buikpijn of krampen. Dat wordt ook wel mittelschmerz genoemd.
Fase 4: Luteale fase
Na de eisprong begint de luteale fase. Die duurt bijna altijd ongeveer 14 dagen.
De overgebleven follikel verandert in het corpus luteum, ook wel het gele lichaam genoemd. Dit maakt progesteron en oestrogeen aan. Vooral progesteron is in deze fase belangrijk. Het bereidt de baarmoeder voor op een eventuele innesteling.
Komt er geen zwangerschap, dan dalen de hormoonspiegels weer. Daardoor wordt het baarmoederslijmvlies afgestoten en begint een nieuwe menstruatie. Zo start de cyclus opnieuw.
De cyclus is niet alleen ongesteld zijn
Een veelgehoorde misvatting is dat de cyclus alleen draait om de dagen van bloedverlies. In werkelijkheid loopt het proces de hele maand door.
Een andere misvatting is dat een menstruatiecyclus altijd precies 28 dagen duurt. Dat hoeft dus niet. Een ritme van 21 tot 35 dagen kan ook normaal zijn.
Wanneer de cyclus anders verloopt
Soms verandert het patroon. Dat kan verschillende oorzaken hebben.
Een onregelmatige cyclus komt vaker voor in de puberteit en in de overgang. Ook stress, gewichtsverandering, borstvoeding en PCOS kunnen invloed hebben. Risicofactoren voor een onregelmatig patroon of het uitblijven van een eisprong zijn onder meer stress, intensief sporten, snel afvallen en een te laag of te hoog gewicht.
Blijft de menstruatie plotseling weg, dan kan dat passen bij zwangerschap, menopauze, hormoonstoornissen, topsport, gewichtsverandering of stress.
Hevig bloedverlies komt ook voor. Daarbij is er vaak geen duidelijke oorzaak. Dat geldt voor een groot deel van de vrouwen met hevig bloedverlies. Soms spelen vleesbomen, poliepen of adenomyose een rol. Ongeveer 1 op de 5 vrouwen verliest meer dan 80 ml bloed.
Erge menstruatiepijn kan komen doordat de baarmoeder krachtig samentrekt. Soms kan deze klacht passen bij endometriose. Laat dit beoordelen door je huisarts als de klachten je dagelijks leven verstoren.
Wanneer contact opnemen met de huisarts
Sommige veranderingen in de fases van de menstruatie of in het bloedverlies zijn reden om niet te lang af te wachten. Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op met je huisarts als:
- je cyclus plotseling verandert
- je heel hevig bloed verliest en vaker dan eens per 1 tot 2 uur moet verschonen
- je stolsels verliest die groter zijn dan een 2 euromunt
- het bloedverlies je dagelijkse bezigheden belemmert
- je extreme menstruatiepijn hebt die je activiteiten belemmert
- je elke maand erge pijn hebt
- je bloedverlies hebt tussen menstruaties door
- je bloedverlies hebt na seks
- je menstruatie langer dan 6 maanden uitblijft, behalve als dat door anticonceptie komt
- je cyclus korter is dan 21 dagen of langer dan 42 dagen
- het na een jaar proberen niet lukt om zwanger te worden
Bel direct 112 of de huisartsenpost als je onwel wordt, flauwvalt, benauwd bent of in korte tijd extreem veel bloed verliest.
Afwachten kan soms wel. Dat geldt bijvoorbeeld bij een onregelmatige menstruatie in de puberteit of overgang, bij lichte menstruatiepijn en bij lichte buikpijn rond de eisprong.
Wat je zelf kunt doen
Bij menstruatiepijn kan warmte prettig zijn, zoals een warme kruik of een warm bad. Ook pijnstillers kunnen helpen.
Tijdens de menstruatie kan rust nemen fijn zijn. Verder kan het helpen om voldoende water te drinken en ijzerrijke voeding te eten.
Schrijf je menstruaties op als je meer inzicht wilt in je patroon. Dat maakt het makkelijker om te zien hoe lang je cyclus duurt, wanneer je bloedverlies begint en of er veranderingen zijn.
Bij een zwangerschapswens is het zinvol om rekening te houden met het vruchtbare venster. Vrijen in de 6 dagen voor de eisprong sluit aan bij de periode waarin sperma en eicel elkaar kunnen ontmoeten.
Welke behandeling mogelijk is
De behandeling hangt af van de klacht.
Bij hevig bloedverlies worden onder meer een hormoonspiraal, orale anticonceptie, progesteron, tranexaminezuur en NSAID’s gebruikt. Bij menstruatiepijn kunnen pijnstillers en de pil of andere hormonen helpen. Bij een onregelmatige menstruatie kan de pil soms helpen. Wie een menstruatie wil uitstellen, kan bij gebruik van de pil de stopweek overslaan. Bij niet-hormonale anticonceptie kan progestageen worden gebruikt.
De huisarts kan zo nodig verder kijken. Soms gebeurt er aanvullend onderzoek, zoals een uitstrijkje of een soa-test, vooral bij onregelmatige menstruaties of bloedverlies. Ook kan een verwijzing volgen, bijvoorbeeld als medicijnen na 6 maanden niet helpen, bij ernstige bloedarmoede, bij een vermoeden van myomen, poliepen of adenomyose, bij PCOS en als de menstruatie langer dan een jaar uitblijft, of als zwanger worden na een jaar niet lukt.
FAQ
Is een cyclus van 28 dagen altijd normaal?
Ja, maar het is niet de enige normale duur. Een cyclus van 21 tot 35 dagen kan ook passen bij een normaal patroon.
Wanneer begint de menstruatiecyclus?
Dag 1 van de cyclus is de eerste dag van de menstruatie.
Hoe lang duurt een menstruatie meestal?
Een menstruatie duurt meestal 3 tot 7 dagen.
Wanneer is de eisprong?
De eisprong is meestal ongeveer 14 dagen voor de volgende menstruatie.
Hoe lang ben je vruchtbaar rond de eisprong?
De eicel is 12 tot 24 uur bevruchtbaar. Sperma kan tot 5 dagen overleven. Daarom ligt de vruchtbare periode in de dagen voor de eisprong en kort erna.
Wanneer moet ik met menstruatieklachten naar de huisarts?
Doe dat bij plotselinge veranderingen, hevig bloedverlies, bloedverlies tussen menstruaties, bloedverlies na seks, extreme pijn, uitblijven van de menstruatie langer dan 6 maanden, of een cyclus korter dan 21 dagen of langer dan 42 dagen.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
