Een boterham met kaas, een gekookt ei of een portie vis, veel mensen krijgen zo ongemerkt vitamine B12 binnen. Toch ontstaat een tekort vaker dan je misschien denkt. Deze vitamine zit vooral in dierlijke producten, en juist daar begint voor sommige mensen het probleem. Soms door voeding, soms doordat het lichaam B12 minder goed opneemt.
Vitamine B12, ook wel cobalamine, is belangrijk voor je bloed, je zenuwen en de aanmaak van DNA. Een tekort kan daardoor heel verschillende klachten geven. Denk aan vermoeidheid, duizeligheid of tintelingen. Omdat het lichaam eerst zijn voorraad aanspreekt, ontstaan klachten vaak langzaam en sluipend.
Waar zit vitamine B12 in?
Vitamine B12 komt van nature vooral voor in dierlijke producten. Denk aan vlees, vis, zuivel en eieren. Wie hiervan voldoende eet, krijgt meestal ook genoeg binnen.
Voor mensen die geen of weinig dierlijke producten gebruiken, vraagt dit extra aandacht. Veganisten hebben dagelijks een B12-supplement nodig van 2,8 microgram en kunnen daarnaast kiezen voor verrijkte producten. Vegetariërs doen er goed aan te letten op inname via zuivel, eieren en verrijkte producten.
Een veelvoorkomende misvatting is dat plantaardige producten vanzelf actieve vitamine B12 bevatten. Meestal gaat het daarbij niet om de actieve vorm.
Waarom is deze vitamine belangrijk?
Cobalamine is essentieel voor meerdere processen in het lichaam. De vitamine speelt een rol bij het bloed, de zenuwen en de DNA-synthese. Daarom kan een lage B12-spiegel op verschillende manieren merkbaar worden.
Klachten ontwikkelen zich vaak langzaam. Dat komt onder meer doordat het lichaam een voorraad aanlegt in de lever. Die voorraad ligt rond 2 tot 5 mg. Eerst wordt die reserve opgemaakt, pas daarna kan een tekort duidelijker naar voren komen. Daardoor worden klachten soms pas na maanden of zelfs later merkbaar.
Hoe neemt je lichaam vitamine B12 op?
Niet alleen wat je eet telt mee, ook de opname is belangrijk. Iemand kan voldoende binnenkrijgen en toch een tekort ontwikkelen als het lichaam de vitamine minder goed opneemt.
Opnameproblemen komen vaker voor bij ouderen, onder meer door maagzuurtekort. Ook maagproblemen kunnen een rol spelen, zoals atrofische gastritis en pernicieuze anemie, een auto-immuunaandoening. Daarnaast kan maag-darmchirurgie, zoals een maagverkleining, de opname verstoren.
Sommige aandoeningen van de darm hangen er ook mee samen, zoals de ziekte van Crohn en coeliakie.
Oorzaken van een B12-tekort
Een B12-tekort kan verschillende oorzaken hebben. Onvoldoende inname is er daar één van, bijvoorbeeld bij een veganistisch of vegetarisch eetpatroon zonder goede aanvulling. Maar voeding is lang niet altijd de enige verklaring.
Ook deze factoren kunnen meespelen:
- maagproblemen, zoals atrofische gastritis of pernicieuze anemie
- maag-darmchirurgie, zoals een maagverkleining
- langdurig gebruik van metformine
- gebruik van maagzuurremmers, zoals protonpompremmers
- ziekte van Crohn of coeliakie
- overmatig alcoholgebruik
- gebruik van lachgas, omdat dit B12 inactiveert
Een andere misvatting is dat een tekort alleen voorkomt bij pernicieuze anemie of bij strenge vegetariërs. Dat klopt niet. Ook andere oorzaken kunnen een rol spelen.
Hoe vaak komt het voor?
In Nederland heeft naar schatting 5 tot 10 procent van de bevolking een tekort aan vitamine B12. Bij ouderen boven de 60 jaar kan dit oplopen tot 20 tot 30 procent. Er is ook een schatting dat 3 tot 5 procent van de totale bevolking ermee te maken heeft, ruim een half miljoen mensen.
De gemiddelde inname uit voeding in Nederland ligt op 4,0 microgram per dag. Voor volwassenen is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid 2,8 microgram.
Welke klachten kunnen passen bij een tekort?
Een lage B12-spiegel geeft niet altijd meteen duidelijke signalen. Klachten kunnen aspecifiek zijn en langzaam ontstaan. Vermoeidheid en duizeligheid worden vaak genoemd, maar die hoeven niet automatisch door deze vitamine te komen.
Ernstigere signalen kunnen passen bij bloedarmoede of neurologische problemen. Denk aan bleekheid, hartkloppingen, tintelingen, gevoelloosheid of problemen met de coördinatie. Juist omdat deze klachten ook andere oorzaken kunnen hebben, is het verstandig om ze te laten beoordelen door de huisarts.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Soms is afwachten even verantwoord, bijvoorbeeld als er toevallig een lage B12-spiegel is gevonden zonder klachten, of bij milde, aspecifieke klachten zonder duidelijke relatie met een tekort.
Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op met de huisarts bij:
- nieuwe of verergerende neurologische klachten, zoals tintelingen, gevoelloosheid of coördinatiestoornissen
- ernstige vermoeidheid, duizeligheid, hartkloppingen of bleekheid, omdat dit kan passen bij bloedarmoede
Bel direct 112 of de huisartsenpost bij plotselinge ernstige benauwdheid, pijn op de borst, flauwvallen, uitvalsverschijnselen of snel toenemende verwardheid.
De huisarts kan bloedonderzoek doen, bijvoorbeeld naar B12 en soms ook naar MMA of homocysteïne. Daarna kan de arts beoordelen of er sprake is van een tekort, wat de mogelijke oorzaak is en welke behandeling past.
Wat kun je zelf doen?
Wie dierlijke producten eet, kan letten op voldoende inname via vlees, vis, zuivel en eieren. Voor vegetariërs is het verstandig om extra aandacht te geven aan zuivel, eieren en verrijkte producten. Veganisten hebben dagelijks een supplement nodig van 2,8 microgram en kunnen daarnaast kiezen voor verrijkte producten.
Bij een vastgesteld tekort bestaat de behandeling volgens Thuisarts.nl en het NHG vaak uit tabletten met 1000 microgram vitamine B12 per dag, gedurende 3 maanden. Soms zijn injecties nodig, bijvoorbeeld bij ernstige klachten of een zeer lage B12-waarde.
Voor het verhogen van de spiegel werkt orale suppletie met 1000 microgram even effectief als injecties. Er is geen bewijs dat injecties beter werken dan B12 via de mond. Wel blijft het belangrijk om ook de onderliggende oorzaak aan te pakken.
Veelvoorkomende misverstanden
Rond vitamine B12 bestaan hardnekkige ideeën die niet altijd kloppen. Zo wordt soms gedacht dat injecties altijd beter zijn dan supplementen, maar dat is niet aangetoond voor het verhogen van de B12-spiegel.
Ook wordt vermoeidheid of duizeligheid nogal eens direct aan een B12-tekort gekoppeld. Dat is te kort door de bocht. Zulke klachten kunnen erbij passen, maar hebben ook veel andere mogelijke oorzaken, zoals ijzertekort of vitamine D-tekort.
FAQ
Waar zit vitamine B12 vooral in?
Vooral in dierlijke producten, zoals vlees, vis, zuivel en eieren.
Kun je vitamine B12 uit plantaardige voeding halen?
Plantaardige producten bevatten meestal geen actieve vorm van B12. Veganisten hebben daarom dagelijks een supplement nodig en kunnen daarnaast verrijkte producten gebruiken.
Hoeveel vitamine B12 heb je per dag nodig?
Voor volwassenen is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid 2,8 microgram.
Kun je een B12-tekort krijgen als je wel dierlijke producten eet?
Ja. Niet alleen voeding speelt een rol, ook de opname in het lichaam. Maagproblemen, darmziekten, maag-darmchirurgie en bepaalde medicijnen kunnen daarbij meespelen.
Zijn injecties beter dan pillen?
Niet per se. Orale suppletie met 1000 microgram is even effectief als injecties voor het verhogen van de B12-spiegel.
Wanneer moet je met klachten naar de huisarts?
Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op bij nieuwe of verergerende tintelingen, gevoelloosheid, coördinatieproblemen, of bij ernstige vermoeidheid, duizeligheid, hartkloppingen of bleekheid.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
