Sleutels kwijt, een gesprek half volgen en intussen alweer afdwalen naar iets anders. Voor veel volwassenen zijn aandachtsproblemen geen incident, maar iets dat al jaren meespeelt. Dan komt vaak de vraag op: is dit ADD, ADHD, of gewoon drukte en stress?
Hoe ADD en ADHD met elkaar samenhangen
ADHD staat voor aandachtstekort, hyperactiviteit en impulsiviteit. De term ADD wordt nog veel gebruikt, maar verwijst naar ADHD van het overwegend onoplettendheidstype. Daarbij staan vooral aandachtsproblemen op de voorgrond en is hyperactiviteit minder zichtbaar of afwezig.
Dat verschil is belangrijk, omdat veel mensen bij ADHD vooral denken aan iemand die erg druk is. Toch hoeft dat niet zo te zijn. Bij het onoplettende type gaat het vaker om snel afgeleid zijn, moeite met organiseren, dingen vergeten en taken niet goed kunnen afmaken.
Bij volwassenen kan hyperactiviteit bovendien veranderen. De zichtbare onrust neemt soms af, terwijl innerlijke onrust blijft. Daardoor kan ADHD er op latere leeftijd anders uitzien dan in de kindertijd.
Welke klachten passen bij het onoplettende type
Bij deze vorm staan problemen met aandacht en overzicht vaak centraal. Mensen merken bijvoorbeeld dat ze moeite hebben om hun aandacht vast te houden, snel afgeleid raken of vaak spullen kwijtraken. Ook plannen, structuur aanbrengen en afspraken onthouden kan lastig zijn.
Sommige volwassenen lopen hier al sinds hun jeugd tegenaan, maar herkennen het pas later. Dat geldt ook voor vrouwen. Zij maskeren klachten soms beter en krijgen daardoor vaak later een diagnose. Soms gebeurt dat pas rond de menopauze.
De klachten kunnen thuis, op het werk en in relaties merkbaar worden. Denk aan steeds te laat komen, moeite met administratie, onrust in het hoofd of vastlopen in dagelijkse taken.
Hoe verschilt dit van ADHD met hyperactiviteit en impulsiviteit
Het verschil zit vooral in wat het meeste opvalt. Bij ADHD kunnen aandachtstekort, hyperactiviteit en impulsiviteit samen voorkomen. Bij het overwegend onoplettende type staan de aandachtsproblemen meer op de voorgrond.
Daardoor wordt deze vorm ook makkelijker gemist. Iemand hoeft niet opvallend druk te zijn om toch ADHD te hebben. Dat is een hardnekkige misvatting. Ook het idee dat alleen kinderen ADHD hebben klopt niet. De klachten beginnen meestal in de jeugd en blijven vaak bestaan in de volwassenheid. Ze kunnen ook op latere leeftijd nog aanwezig zijn.
ADHD is ook geen modediagnose, maar een erkende diagnose. Medicatie geneest het niet, maar kan wel helpen om er beter mee om te gaan.
Hoe vaak komt het voor bij volwassenen
ADHD komt ook bij volwassenen geregeld voor. Een deel van de volwassen bevolking heeft ermee te maken. Klachten die in de kindertijd begonnen, blijven vaak bestaan. Van de mensen die als kind ADHD hadden, houdt een groot deel ook op latere leeftijd klachten.
Van alle ADHD-gevallen is een kleiner deel het overwegend onoplettende type, waar de term ADD meestal naar verwijst. Bij de huisarts zijn veel volwassenen bekend met ADHD-symptomen.
Hoe ontstaat het
Erfelijkheid speelt een grote rol. Vaak gaat het om een combinatie van genetische aanleg en omgevingsfactoren. Ook verschillen in hersenstructuur en in de communicatie in de hersenen spelen mee.
Daarnaast zijn er factoren die het risico kunnen vergroten, zoals vroeggeboorte en een moeilijke thuissituatie vroeger. Dat betekent niet dat er altijd één duidelijke oorzaak aan te wijzen is. Meestal gaat het om een samenspel van factoren.
Wanneer laat je je onderzoeken
Het is verstandig om aan de bel te trekken als aandachtsproblemen of onrust je dagelijks functioneren belemmeren. Bijvoorbeeld als je vastloopt op je werk, thuis veel spanning ervaart of als relaties eronder lijden.
Neem ook contact op met de huisarts als je vermoedt dat ADHD een rol speelt en je op meerdere plekken problemen ervaart. Dat geldt ook als structuur, agenda’s en andere adviezen onvoldoende helpen.
Deze klachten kunnen passen bij ADHD, maar ook bij andere oorzaken. Laat dit beoordelen door je huisarts.
De huisarts kan signaleren en screenen op ADHD, andere medische oorzaken uitsluiten en zo nodig lichamelijk onderzoek doen. Voor een diagnose en behandeling verwijst de huisarts meestal naar de GGZ. Daar kan onderzoek plaatsvinden door een psycholoog of psychiater.
Wanneer je direct hulp moet inschakelen
Bel direct 112 of de huisartsenpost als je ADHD-medicatie gebruikt en je een van deze klachten krijgt:
- pijn op de borst
- je hart klopt veel sneller, onregelmatig of heel hard
- heftige hoofdpijn
- minder kracht of een verlamd gevoel
- niet goed kunnen zien, bewegen of praten
- schokken met armen of benen
Maak ook binnen 1 tot 2 dagen een afspraak met de huisarts als concentratieproblemen of hyperactiviteit je dagelijks functioneren belemmeren, als je vermoedt dat ADHD meespeelt en je problemen hebt thuis, op het werk of in relaties, of als adviezen niet helpen en de problemen op meerdere plekken blijven bestaan.
Wat de huisarts en GGZ kunnen doen
De huisarts stelt deze diagnose meestal niet zelf, maar speelt wel een belangrijke eerste rol. Die kijkt naar je klachten, kan andere lichamelijke oorzaken uitsluiten en verwijst zo nodig door.
In de GGZ kan verder worden gekeken of je klachten passen bij ADHD. Behandeling kan bestaan uit psycho-educatie, gedragstherapie en coaching. Voor sommige mensen kunnen medicijnen zoals methylfenidaat of dexamfetamine helpen. Wel kunnen medicijnen bijwerkingen geven.
Soms heeft iemand naast ADHD ook andere psychische problemen. Dat komt geregeld voor. Juist daarom is goede beoordeling belangrijk, zodat er breder naar het totaalplaatje wordt gekeken.
Wat je zelf kunt doen bij aandachtsproblemen
Zelf aan de slag gaan kan helpen, ook als je nog wacht op verder onderzoek. Het begint vaak met begrijpen wat er speelt en herkennen van je eigen patronen.
Een vaste dagstructuur en terugkerende routines geven vaak meer houvast. Het helpt ook om spullen op een vaste plek te leggen en een agenda te gebruiken. Op je werk of thuis kan een rustige werkplek verschil maken, met zo min mogelijk afleiding.
Daarnaast zijn voldoende bewegen, gezond eten en stress verminderen praktische stappen die steun kunnen geven in het dagelijks leven.
Misverstanden die vaak voor verwarring zorgen
Rond ADD en ADHD bestaan veel misverstanden. Zo denken sommige mensen dat je er alleen mee geboren wordt. Er kan wel aanleg zijn, maar het ontstaat door meerdere factoren samen.
Ook leeft het idee dat hersenen van mensen met ADHD er altijd anders uitzien. Zo eenvoudig ligt het niet. En wie niet druk oogt, kan toch duidelijke klachten hebben die passen bij het onoplettende type.
Dat maakt ook dat volwassenen soms lang rondlopen met klachten zonder herkenning. Zeker als ze geleerd hebben om veel te compenseren.
FAQ
Is ADD hetzelfde als ADHD?
ADD is de oude benaming die meestal wordt gebruikt voor ADHD van het overwegend onoplettendheidstype. Daarbij staan aandachtsproblemen centraal en is hyperactiviteit minder zichtbaar of afwezig.
Hoe merk je ADD symptomen bij volwassenen?
Vaak gaat het om snel afgeleid zijn, moeite met plannen, dingen vergeten, spullen kwijtraken en taken lastig kunnen afmaken. De klachten kunnen merkbaar zijn thuis, op het werk en in relaties.
Kun je ADHD hebben zonder druk te zijn?
Ja. Mensen met het onoplettende type zijn niet altijd opvallend druk. Juist daardoor wordt deze vorm soms later herkend.
Wanneer ga je naar de huisarts met aandachtsproblemen?
Maak een afspraak als de klachten je dagelijks functioneren belemmeren, als je vastloopt op meerdere gebieden of als je vermoedt dat ADHD meespeelt. De huisarts kan beoordelen of verwijzing nodig is.
Wie stelt de diagnose bij volwassenen?
De huisarts kan signaleren en screenen, maar verwijst voor diagnostiek meestal naar de GGZ. Daar kan onderzoek en behandeling plaatsvinden via een psycholoog of psychiater.
Helpt medicatie bij ADHD?
Medicijnen zoals methylfenidaat of dexamfetamine kunnen helpen. Ze genezen ADHD niet, maar kunnen het omgaan met klachten ondersteunen. Wel kunnen er bijwerkingen zijn.
Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.
