1. Home
  2. Gezondheid
  3. Symptomen overgang: welke veranderingen komen vaak voor?
Symptomen overgang: welke veranderingen komen vaak voor?

Symptomen overgang: welke veranderingen komen vaak voor?

5 min lezen

Een nacht zwetend wakker worden, ineens korter lontje hebben of merken dat je menstruatie verandert, veel vrouwen vragen zich dan af of dit bij de overgang hoort. Dat is een logische vraag. Deze fase kan geleidelijk beginnen en geeft niet bij iedereen dezelfde klachten.

De overgang is de periode rondom de laatste menstruatie, waarin het lichaam van vruchtbaar naar niet-vruchtbaar verandert door afname van de oestrogeenproductie. De menopauze is de laatste menstruatie zelf. Die ligt gemiddeld rond 51 jaar. De hele periode kan al vanaf 40 jaar beginnen en duurt gemiddeld 5 tot 10 jaar. Klachten kunnen ook nog 5 tot 10 jaar na de menopauze aanhouden.

Ongeveer 80% van de vrouwen tussen 40 en 60 jaar ervaart in deze levensfase klachten. Bij 1 op de 3 zijn die zo hevig dat het dagelijks functioneren verstoord raakt.

Welke veranderingen komen vaak voor?

De bekendste klacht is opvliegers. Die komen veel voor, bij 8 op de 10 vrouwen. Tegelijk is het goed om te weten dat de overgang uit meer bestaat dan alleen warmte-aanvallen. Veel vrouwen merken al jaren voor de laatste menstruatie dat hun lichaam anders reageert.

Vaginale klachten komen ook regelmatig voor, bij 3 op de 10 vrouwen.

Daarnaast kunnen klachten in ernst verschillen. Bij de een zijn ze mild en goed op te vangen, bij de ander hebben ze veel invloed op slapen, stemming, werk of dagelijks leven.

Hoe ontstaat dit?

De belangrijkste oorzaak is de afname van de oestrogeenproductie door de eierstokken. Daardoor verandert de hormoonbalans. Dat proces hoort bij het ouder worden en speelt meestal tussen 45 en 55 jaar.

Ook erfelijke aanleg kan meespelen. Verder kan deze levensfase eerder optreden na verwijdering van de eierstokken, na chemotherapie of bestraling, en bij sommige auto-immuunziektes.

Bij een klein deel begint dit al voor het 40e jaar. Ongeveer 1 op de 100 vrouwen komt voor het 40e jaar in de overgang. Voor het 30e jaar gaat het om ongeveer 1 op de 1.000 vrouwen.

Klachten beginnen niet pas na de laatste menstruatie

Een hardnekkig misverstand is dat overgangsklachten pas starten nadat de menstruatie definitief is gestopt. In werkelijkheid kunnen veranderingen al jaren eerder beginnen.

Ook wordt vaak gedacht dat bloedonderzoek precies laat zien hoe ver je bent in dit proces. In de huisartsenpraktijk wordt de beoordeling meestal vooral gebaseerd op je klachtenverhaal. Bloedonderzoek is hiervoor niet betrouwbaar.

Wanneer past het bij de overgang?

Deze fase kan passen bij klachten zoals opvliegers, vaginale droogheid of andere veranderingen die samenhangen met de afname van oestrogeen. Het patroon is vaak wisselend. Klachten kunnen een tijd sterker zijn en later weer afnemen.

Dat maakt het soms verwarrend. Zeker als je nog menstrueert, of als klachten niet allemaal tegelijk optreden.

Roken kan de overgang 1 tot 2 jaar vervroegen. Een hoger lichaamsgewicht kan ervoor zorgen dat de laatste menstruatie later plaatsvindt.

Vrouwen die vroeg in de overgang komen, hebben iets meer kans op hart- en vaatziekten.

Wanneer naar de huisarts?

Neem binnen 1 tot 2 dagen contact op met de huisarts als:

  • klachten je dagelijks functioneren ernstig belemmeren
  • klachten langer aanhouden dan je verwacht
  • je symptomen hebt die niet typisch zijn voor de overgang
  • je heel heftig ongesteld bent
  • je jonger bent dan 40 jaar en overgangsklachten hebt

Afwachten kan passen als de klachten typisch zijn voor deze levensfase en je er niet ernstig door wordt belemmerd. Vaak verminderen ze na verloop van tijd.

Bel direct de huisartsenpost of 112 als

  • je bloedingen hebt na de menopauze, dus meer dan 12 maanden na je laatste menstruatie
  • je aanhoudende pijn in de borsten hebt of een voelbare knobbel
  • je hartkloppingen hebt die lang aanhouden of samengaan met pijn op de borst
  • je onverklaard gewicht verliest zonder dieet of extra beweging

Wat kun je zelf doen?

Kleine aanpassingen kunnen helpen om klachten beter op te vangen. Gezond eten, genoeg bewegen, een gezond gewicht en voldoende slapen zijn een logische basis.

Bij opvliegers helpt het soms om laagjes kleding te dragen. Sommige vrouwen merken ook verschil als ze alcohol, pittig eten en cafeïne vermijden. Stoppen met roken kan ook zinvol zijn. Mindfulness of gedragstherapie kan helpen bij deze klachten.

Bij vaginale droogheid of andere vaginale klachten kunnen gels zonder hormonen verlichting geven, bijvoorbeeld vochtinbrengende gels met hyaluronzuur.

Als botontkalking een aandachtspunt is, zijn voldoende calcium, vitamine D en regelmatig bewegen belangrijk.

Bij moeheid of somberheid kan het helpen om over je klachten te praten. Ook mindfulness of gedragstherapie kan ondersteuning geven.

Welke behandeling kan de huisarts voorstellen?

De huisarts kijkt meestal eerst naar het verhaal van je klachten. Op basis daarvan wordt beoordeeld of dit bij de overgang kan passen.

Vaak bespreekt de huisarts leefstijladviezen. Bij ernstige opvliegers kan hormoontherapie worden overwogen. Ook gedragstherapie kan een optie zijn. Als hormonen geen goede keuze zijn, kan clonidine soms worden voorgeschreven.

Bij vaginale klachten kan de arts naast gels zonder hormonen ook een hormooncrème of vaginale tablet met estriol of estradiol bespreken.

Bij heftig ongesteld zijn kunnen ibuprofen of diclofenac worden gebruikt.

Soms verwijst de huisarts door naar een gynaecoloog of menopauzespecialist, bijvoorbeeld bij complexe klachten. Ook verwijzing voor gedragstherapie of mindfulness via de praktijkondersteuner of psycholoog is mogelijk.

Hormonen, pillen en andere middelen

Hormoontherapie is niet per definitie slecht en ook niet voor iedereen nodig. Bij ernstige vasomotorische klachten, zoals opvliegers, kan het effectief zijn. Daarbij worden voordelen en risico’s samen afgewogen. Bij gebruik korter dan 5 jaar is de extra kans op borstkanker 2 per 1000 gebruiksters.

Antidepressiva worden bij opvliegers afgeraden.

Niet-hormonale middelen zoals zilverkaars, fyto-oestrogenen en vitamines helpen niet tegen opvliegers.

De pil is iets anders dan hormoontherapie voor overgangsklachten. De pil heeft een ander doel en werkt niet als behandeling van overgangsklachten.

FAQ

Kan de overgang al beginnen als ik nog menstrueer?

Ja. Klachten kunnen al jaren voor de laatste menstruatie starten.

Zijn opvliegers het enige symptoom van de overgang?

Nee. Opvliegers komen vaak voor, maar deze fase bestaat uit meer dan alleen die klacht. Vaginale klachten komen bijvoorbeeld ook regelmatig voor.

Kun je met bloedonderzoek zien of je in de overgang zit?

De huisarts baseert de beoordeling meestal op je klachtenverhaal. Bloedonderzoek is hiervoor niet betrouwbaar.

Wanneer is de menopauze precies?

De menopauze is de laatste menstruatie. Die ligt gemiddeld rond 51 jaar.

Wat als ik jonger ben dan 40 en deze klachten heb?

Neem dan contact op met de huisarts. Een vervroegde overgang komt voor, maar moet wel beoordeeld worden.

Helpen vitamines of kruiden tegen opvliegers?

Zilverkaars, fyto-oestrogenen en vitamines helpen niet tegen opvliegers.

Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Bij aanhoudende klachten of twijfel: raadpleeg je huisarts.